Natuurgids Pim Weeda ontvouwt het verhaal van de Schoorlse Duinen

Door: Ed Bausch

Soms gaat het snel, soms gaat het langzaam. Is het niet de natuur die het doet, dan zijn het wel de mensen. Die vreemde diersoort, die denkt zich boven de natuur te kunnen verheffen. Mis.

Pim Weeda verhaalde over de duinen van Schoorl

In een meeslepend en rijk met kaarten en foto’s geïllustreerd verhaal gingen we van een paar honderdduizend jaar (dat is nog werkelijk helemaal niks in de geschiedenis van moeder aarde…) via de paar duizend jaar geleden waar we íets van afweten naar het nu, onze periode. Het meest recente: de Hondsbossche Zeewering werd de Hondsbossche Duinen. Niet door de natuur gemaakt maar door ons mensen. Om ons te beschermen tegen de natuur.

Lopen naar Engeland

Weeda liet zien: ooit lag het land hier heel veel boven Nieuw Amsterdams Peil, terwijl we er nu in een flink deel van Nederland flink onder zitten. En we zakken. Ooit liep je gewoon naar Engeland, onze landen lagen eigenlijk een soort van aan elkaar. Je had Doggersland, waar nu de Doggersbank van resulteert, hoog in de Noordzee, die er vroeger niet was.

Onder ons stroomt het

Weeda gaat als gids met groepen door het gebied, maar ook alleen. Hij ziet hoe in zijn omgeving het zand terug is, vergeleken met een decennium terug zie je overal witte vlekken, die ook steeds veranderen. Soms piept er opeens wat oude humusgrond doorheen, dan weer niet. Soms zie je in een duinrel, zo’n beekje dat water uit de duinen afvoert naar wat nu het Noordhollandsch-kanaal is, opeens zand omhoog komen. En we denken dat we gewoon over metersdikke stevige grond lopen, maar het stroomt gewoon onder onze voeten, onder onze dorpen door.

Nu stuift het weer

‘Het verandert altijd’, klonk af en toe in Weeda’s prachtige zinnen die soms klonken als het ‘Kijk nou toch ‘es van Jan Wolkers in zijn Texelse tuin. Totaal in de ban van het wonder van iets kleins, een bloemetje, een insect. Maar dat is allemaal een deeltje van de almacht van die natuur. “Natuur bestond niet, in de ogen van de mensen die pakweg 200 jaar geleden in het woeste gebied van Groet en Camperduin wat probeerden. Ze vonden: Je kan er niks mee. Ze probeerden wat landbouw, maar alles stoof onder. Nu heet het natuur en moet het weer stuiven.”

Het Gat der Gaten

Het is te hopen dat Pim Weeda (tevens al jarenlang een van de redacteuren van de cultuurhistorische vereniging Scoronlo) zijn verhaal over de Schoorlse Duinen en het grote klimatologische internationale kader waardoor ze konden ontstaan eens geschikt maakt voor publicatie. Dan kan iedereen lezen over de omgeving van het Hargergat.

Weeda bracht het als een soort centrum van de wereld, nou ja van Nederland, nou ja, Noord-Holland. Maar mensen, er gebeurde wel wat. De Kop van Noord-Holland zoals we die nu kennen is er mede door de duinen, door het zand dat is komen aanwaaien ‘achter helmgras bleef plakken’.

Pirolavallei

We leven tussen ijstijden, dan wel hittetijden. Het is van alle tijden. De natuur zelf deed dat. In onze tijd, een minuscule seconde in de tijd van de aarde, doen we zelf wat met de oer-aardse (broeikas)gassen en stikstof en dat levert veel stof voor discussie op. Groenland was dus ooit eens groen, diep onder de ijskappen zul je restanten van palmbomen vinden. Rond het Hargergat kun je nu, in de woorden van Pim Weeda weer een soort ‘steppen’ zien, best ruige plekken fijn zand, vol beweging. En hup, daar ging het weer over die schitterende Pirolavallei, waar de waterstand altijd heeft gefluctueerd.

Over de treintjes naar Hargen om hout af te voeren, de stammen van de dennen, om diep in ons land de mijnen te stutten. Om de stenen aan te voeren voor de strekdammen van Schoorl aan Zee. Over het Vogelmeer, eerst nog 11, nu nog 9 meter boven Nieuw Amsterdams Peil. Over de oude ijsbaan van Hargen, dat ooit nog een aparte gemeente was, met een burgemeester. Nou, woensdag was Pim Wouda als het ware die burgemeester. Vol trots over het Harger Gat. Nou ja, veel mooier kun je het ook bijna niet krijgen. Maar pas op: het duin wandelt. Prachtavond.