Tata Steel herdenkt haar slachtoffers uit de Tweede Wereldoorlog met bijzonder boek

Door Serena van Heuven

John vertelt: “Mijn schoonvader werd op 16-jarige leeftijd afgevoerd naar Duitsland tijdens de oorlog. We hebben vaak over zijn ervaringen gesproken.” Toen John negen jaar geleden werd gevraagd om de namen van de slachtoffers voor te lezen tijdens de jaarlijkse dodenherdenking van Tata Steel, twijfelde hij geen moment. “Het voorlezen van die namen heeft me enorm geraakt.” John is zich toen ook gaan verdiepen in de personen achter de namen en heeft zich ook beziggehouden met het organiseren van de herdenkingen die daarna volgden.

Eer

Na de herdenking van vorig jaar kreeg John het idee om de omgekomen medewerkers op een blijvende, waardige manier te eren. “Het leek me goed om, 80 jaar na de oorlog, extra eer te geven aan de mannen en vrouwen die zijn omgekomen,” vertelt hij. Hij stelde het idee voor aan de herdenkingsgroep, waarin ook Ariane actief is, en het werd onmiddellijk goed ontvangen.

‘Nooit gedacht dat het zo’n mooi boek zou worden’

“Alles wat ik kon vinden, heb ik gebundeld, maar ik had nooit gedacht dat het zo’n mooi boek zou worden.” Ariane beaamt dit: “Het is echt heel bijzonder geworden.”

John benadrukt het belang van het delen van verhalen: “Het is zo belangrijk dat nabestaanden hun verhaal kunnen doen en dat wij als collega’s en werkgever blijven tonen dat we hen en de omgekomen medewerkers blijven eren.” 

‘Deze man was een held’

Tijdens het samenstellen van het boek werd John geraakt door het verhaal van meneer Sporre, een Engelandvaarder en verzetsstrijder. “Als je dat verhaal leest, raakt het je diep. Deze man was een held”, zegt John. “Ondanks de moeilijke omstandigheden ging hij met een bootje naar Engeland en volgde daar een training om schade aan de Duitsers aan te richten.”

Effect en impact

Ariane werd het meest geraakt door het verhaal van de enige vrouwelijke slachtoffer, Sarline Goudsmit, een Joodse vrouw. “Wat ik zo pijnlijk vind, is dat er bijna niks over haar te vinden is. Van veel mensen zijn er grote biografieën, maar van haar is er niets”, zegt ze. “Geen familie, geen vrienden meer. Dat gevoel van eenzaamheid, het effect en de impact van de Tweede Wereldoorlog, dat straalt zo sterk uit in haar verhaal.”

Tekst gaat door onder de foto

Engelandvaarder en verzetsstrijder meneer Sporre. - Foto: Boek ‘Het verhaal achter 69 namen: Tata Steel herdenkt haar slachtoffers uit de Tweede Wereldoorlog’

Jaarlijkse herdenking

De jaarlijkse dodenherdenking bij het oorlogsmonument aan de Wenckebachstraat vindt dit jaar plaats op zondag 4 mei van 9.45 tot 10.30 uur. Tijdens de bijeenkomst wordt in het bijzonder stilgestaan bij de 69 medewerkers die omkwamen tijdens de Tweede Wereldoorlog.

John en Ariane zijn jaarlijks aanwezig bij de herdenking. John is keer op keer geraakt door de inzet van de mensen achter de schermen en de manier waarop respect wordt getoond aan de families van de omgekomen medewerkers.

Intenser en mooier

“Het wordt elk jaar intenser en mooier,” zegt Ariane. “Steeds meer mensen komen naar de herdenking en nabestaanden vinden het fijn om hun verhaal terug te zien. Elk jaar geven we extra aandacht aan één van de slachtoffers. Vorig jaar deelde een nabestaande haar verhaal en dit jaar zal dat opnieuw gebeuren.”

Het verhaal van mevrouw Van der Meij, wiens vader een van de 69 namen is, raakte vorig jaar veel mensen. Ariane herinnert zich het gesprek met Ank: “Het verhaal ging echt leven toen ik met haar sprak.” John voegt eraan toe: “Als je hoort wat voor impact dit op hun leven heeft gehad, is het, ja, ik noem het altijd een ‘cadeautje’ om een stukje van hun leven te mogen horen.”

Dit jaar deelt de zwager van Antoon Molenaar een verhaal over Antoon, die op 19-jarige leeftijd overleed. Dit verhaal zal ongetwijfeld veel impact hebben. Ariane: “Zo’n verhaal, of het nu groot of klein is, maakt duidelijk dat iedere persoon belangrijk is. We mogen ze niet vergeten.” John besluit: “Het maakt niet uit hoe rijk of geweldig je bent, het gaat erom wat je hebt gedaan in je leven.”

Tata Steel Academy

Twee dagen geleden vond de kick-off plaats met de leerlingen van de Tata Steel Academy, die als vrijwilligers betrokken zijn bij de herdenking. Ook zij zullen zondag 4 mei aanwezig zijn. Veel van deze leerlingen zijn tussen de 19 en 25 jaar oud. “Net zo oud als veel van de slachtoffers uit het boek”, merkt John op. Het jongste slachtoffer is 19, de oudste 64 jaar. “Ik word zelf 64 dit jaar. De namen van mijn jongens, van 32 en 36 jaar, hadden ook op het monument kunnen staan…”

Expositie

Speciaal ter gelegenheid van 80 jaar bevrijding organiseert het Hoogovensmuseum een indrukwekkende tentoonstelling over de Tweede Wereldoorlog. John is vol lof over de expositie. “Deze is werkelijk indrukwekkend,” zegt hij. “De herdenkingsgroep heeft echt iets moois van gemaakt.” De gedrevenheid van de mensen die hieraan hebben bijgedragen, heeft hem enorm geraakt. De expositie biedt een diepgaand kijkje in het boek, maar er is veel meer te zien in het museum. “Ik kan er dagen over praten,” zegt John enthousiast. “Het Hoogovensmuseum toont de volledige geschiedenis van het staalbedrijf in IJmuiden.”

Zeven verhalen

Er hangen zeven banners met verhalen van mensen uit het boek, waaronder het verhaal van mevrouw Van der Meij. Deze verhalen worden zichtbaar verteld in de expositie. Daarnaast zijn er stellages met doeken te zien die beelden van de oorlogstijd tonen, evenals foto’s van de periode vlak voor de oorlog. John herinnert zich een moment waarop medewerkers die betrokken zijn bij de herdenking, de expositie voor het eerst zagen. “Jeetje, dit weet ik nog wel!” was een veelgehoorde reactie.

Er zijn ook foto’s te zien uit Beverwijk, van de razzia, een onderwerp waar niet veel over gesproken wordt, maar dat toch zo belangrijk was voor de regio. John benadrukt: “Dat is een belangrijk stuk van de geschiedenis, dat vaak onderbelicht blijft.”

De expositie is nog te zien tot en met zondag 11 mei. De bedoeling is om de expositie na tentoonstelling in het Hoogovensmuseum verder te verspreiden. Ariane: “We hopen dat het een reizende tentoonstelling wordt, zodat ook andere mensen deze verhalen en beelden kunnen zien.”

Het museum is open op woensdag, zaterdag en zondag van 10.30 uur tot 16.00 uur met een laatste entree om 15.00 uur.

Tekst gaat door onder de foto

Het boek. - Foto: Aangeleverd

Het boek

Het boek ‘Het verhaal achter 69 namen: Tata Steel herdenkt haar slachtoffers uit de Tweede Wereldoorlog’ wordt zondag 4 mei officieel gepresenteerd en is daarna te koop in het Hoogovensmuseum. De opbrengst komt ten goede aan het museum.

Er is een beperkte oplage van 1.000 stuks, dus wie een exemplaar wil, moet er op tijd bij zijn.

Het boek wordt ook beschikbaar gesteld aan bibliotheken, archieven, musea in de regio en scholen. Twee exemplaren gaan in ieder geval naar Luchtoorlogmuseum Fort Veldhuis in Heemskerk, waar ze ter inzage komen te liggen.

Instanties die ook interesse hebben in een exemplaar, kunnen contact opnemen met Tata Steel Nederland.