Eugènie Herlaar was zich amper bewust van rol als ‘doorbraakvrouw’

Na als amateur betrokken te zijn geweest bij jeugdomroep MINJON en bij ziekenomroepen, ging Eugènie in juli 1963 bij de Radio Nederland Wereldomroep aan de slag. Een tijd waar ze warme herinneringen aan heeft. “Ik heb daar zoveel geleerd. We deden alles zelf. Als wereldomroep speel je een belangrijke rol in het contact met Nederlanders in overzeese gebieden. Nu gaat dat allemaal een stuk makkelijker via internet, maar toen was radio zo’n beetje de enige manier. ‘Stemmen uit het moederland’ was een van de programma’s die ik deed. Maar ook sinterklaasvieringen en kerstgroeten aan familie in het buitenland.” In een van haar vele plakboeken zit een briefje van luisteraars die vanaf een missiepost in Afrika naar de wereldomroep luisterden. Ze prijzen Eugènie om haar mooie, heldere stem maar geven nog wel de tip dat de klemtoon in het Swahili op de een na laatste lettergreep ligt en dat de tongbreker Kipalapala dus net even anders uitgesproken dient te worden. 

Kennedy

Eerder had ze al gesolliciteerd bij de NCRV, maar daar werd ze niet aangenomen. “Je moest 25 jaar zijn en ik was pas 23, hoewel mensen mij wel ouder schatten. Bij de wereldomroep mocht ik wel met 23 jaar aan de slag. Ik deed een stemtest en werd uit een paar honderd kandidaten uitgekozen.” In die tijd ontwikkelde ze zich tot een veelzijdige reporter en presentatrice. Interviewen, teksten schrijven, nieuwslezen, reportages op locaties; ze deed het allemaal. Dat ze voor spannende uitzendingen haar hand ook niet omdraaide, bewees ze onder meer toen ze het nieuws over de moord op John F. Kennedy bekendmaakte. “Ik mocht ook een documentaire maken over de beroemde Curaçaose honkballer Hamilton Richardson. Ik wist niks van honkbal, dus heb me eerst goed ingelezen. Dat was maar goed ook! Nachtdiensten deed ik ook nog in die tijd. heel gezellig samen eten in een piepklein keukentje!”

Maar na twee jaar wilde Eugènie verder kijken. De NTS zocht mensen voor het Journaal en hoewel het voor vrouwen niet vanzelfsprekend was trok ze de stoute schoenen aan en solliciteerde ze voor de functie van (aankomend) redactrice/verslaggever. Ze werd aangenomen. “Bij de wereldomroep had ik volop ervaring opgedaan, al het wereldnieuws verslagen. Als ze dachten dat ik me alleen met ‘vrouwenzaken’ zoals de laatste modetrends en de huishoudbeurs wilde bezighouden, dan hadden ze het mis. Natuurlijk deed ik die dingen ook wel, maar dat was dan omdat ik die dag dienst had en niet omdat ik toevallig een vrouw was. Ik ben ook gewoon op de Martinitoren geklommen toen die werd gerestaureerd!” 

‘Toetje’

Het is nu bijna niet voor te stellen, maar in 1965 was een vrouw bij het Journaal groot nieuws. Wie de plakboeken van Eugènie doorbladert ziet vele knipsels van interviews en nieuwsberichten. Alle kranten schreven over haar. “Ook op Curaçao, waar ik geboren ben, haalde ik de krant. Als vrouw bij actualiteitenrubriek was ik kennelijk een bezienswaardigheid. ‘t Toetje van het Journaal werd ik genoemd. Dat zou nu niet meer kunnen, maar dat was een heel andere tijd.” De pers schreef over de exotische afkomst van ‘het meisje met de feilloze stem’. Feit is dat ze de allereerste vrouw van Nederland was die een actualiteitenprogramma presenteerde. Een pionier of ‘doorbraakvrouw’ werd ze genoemd. Na haar volgden er meer. “Bij de radionieuwsdienst kwam de eerste vrouw pas in 1970. En toen Wibo van der Linden hoofd actualiteiten bij de AVRO werd, nam hij Ria Bremer aan.” Inmiddels zijn vrouwen ruimschoots vertegenwoordigd in nieuws- en actualiteitenprogramma’s. Of dat ook zo was geweest als Eugènie destijds de ban niet had gebroken...? Zelf blijft ze bescheiden. “Ik was me er nauwelijks bewust van. Ook niet toen een journalist een soort ‘suffragette noemde’.”

Duopresentatie

Als je als vrouw ging trouwen in die tijd, dan werd je ontslagen. “Iedereen denkt altijd dat ik mijn leven lang journaals heb gelezen, maar na vier jaar was ik al weg. Officieel bleef ik in loondienst tot mijn huwelijk in augustus 1967, maar ik ben tot oktober 1969 nog als freelancer blijven nieuwslezen. Ze wilden mij namelijk graag houden, maar niet meer in vaste dienst. Inmiddels was ik ook moeder geworden. Ik heb nog diverse presentatieklussen voor verschillende omroepen gedaan tot ik in 1975 terugkwam bij het Journaal. Eén dag in de week presenteerde ik het nieuws, samen met Harmen Siezen. Dat was een proef, om te kijken of duopresentatie een succes was. Het format bleek geen succes, want na een jaar ging men terug naar solopresentatie. Daarna heb ik voor Teleac een serie uitzendingen van Open Schooltijd gepresenteerd.” 

Mies Bouwman

Eind jaren zeventig raakte ze los van de omroep, onder meer na haar verhuizing naar Heerhugowaard in 1979. “In de tussentijd had ik mijn hbo-diploma Logopedie behaald en had ik een eigen praktijk. Ik werd geroemd om het feit dat ik zo goed articuleerde, heb daar zelfs uit handen van Mies Bouwman de Televisieprijs van de Vereniging van Slechthorenden voor ontvangen. Er was een groeiende behoefte aan logopedisten. Ik heb dat tot 1991 gedaan. Daarna ben ik met mijn tweede echtgenoot een bureau in pr, promotie en organisatie gestart. We deden van alles en werkten voor de LTO, de overheid, zorgcentra en organiseerden bedrijfsfeesten. Toen mijn man overleed in 1999 wilde ik daar niet meer mee verder. Nadien ben ik onder meer reisleidster geweest naar de Nederlandse Antillen - alle zes de eilanden ken ik als mijn broekzak - en heb ik presentaties gedaan en lezingen gegeven. Verder was ik als vrijwilliger betrokken bij (veelal culturele) organisaties als de lokale omroep HERATO, de Culturele Amateur Manifestatie (CAM), Schrijvenswaard, Bot Waarderingsfonds, Gouden Dagen en Stichting Miss IQ. Van de meeste functies heb ik inmiddels afscheid genomen. Lezingen doe ik nog wel, maar alleen bij mij thuis. Schilderen doe ik ook nog graag, zo nu en dan exposeer ik mijn werk. Ik vermaak me nog prima!”

Media Meiden Club

Bij de televisie zijn ze Eugènie overigens nog niet vergeten. In het kader van het jubileum van het NOS Journaal in 2005 presenteerde ze nog één keer het nieuws en als in 2011 de televisie zestig jaar bestaat is er opnieuw belangstelling voor haar. Het programma ‘Helden van toen’ van de NTR zendt dat voorjaar een radio interview met haar uit. En ter gelegenheid van de tachtigste verjaardag van prinses Beatrix in 2018, wordt ze gevraagd om samen met Herman van der Zandt een speciaal jubileumprogramma te presenteren. Met andere voormalige mediavrouwen als Lisette Hordijk en Noraly Beyer haalt ze in de Media Meiden Club regelmatig herinneringen op. 

Alle bijzonderheden over Eugènies tijd bij de omroep zijn te vinden op haar eigen website www.eugenieherlaar.nl en via wiki.beeldengeluid.nl.

PATRICIA SMAGGE