Van koolschuiten tot spoorlijnen: geschiedenis herleeft in Kanaalpark

Door: Anne Smit

Langs de Westdijk, tussen fietsbrug De Krul en de fietstunnel bij de Broekhornerbrug, zijn informatiepanelen geplaatst met historische foto’s, kaarten en verhalen. De route wordt zaterdag 27 juni officieel geopend als onderdeel van het culturele programma van Kanaalpark en neemt bezoekers mee door vijf eeuwen geschiedenis van het gebied.

Als er historische vragen zijn over Langedijk, komt de naam van Arie Kaan regelmatig bovendrijven. Al jarenlang verdiept hij zich in de geschiedenis van de streek. Ook voor Kiek-Terug werd hij gevraagd mee te denken. "Interesse voor de historie, daar word je mee geboren", vertelt hij. "En dat moet alleen maar gestimuleerd worden. Ik had een goede onderwijzer op de lagere school die heel goed kon vertellen over geschiedenis. Die heeft dat allemaal aangewakkerd."

Volgens Kaan schuilt achter vrijwel iedere plek in het gebied wel een verhaal. "Bij De Krul in Broekerhoek zijn bijvoorbeeld allerlei dingen gebeurd. Er stond een café aan de overkant en er liep een spoorlijntje van Swager vanaf het station in Heerhugowaard naar het kanaal. Dat soort dingen weten veel mensen helemaal niet meer."

Ondernemers en pioniers

De route draait niet alleen om gebouwen of plekken, maar vooral om de mensen die het gebied vormgaven. Dat was ook een belangrijk uitgangspunt voor cultureel gebiedsontwikkelaar Ellen Klaus, die betrokken is bij het project. "Het is vijf eeuwen geschiedenis van het gebied", vertelt zij. "We hebben geprobeerd die verhalen zoveel mogelijk te koppelen aan personen. Aan mensen die veranderingen in gang hebben gezet."

Wie de route volgt, ontdekt hoe belangrijk het water vroeger was voor het dagelijks leven. Lang voordat het gebied een recreatieve functie kreeg, vormde het een belangrijk knooppunt voor handel, vervoer en distributie. "Het was eigenlijk een handelscentrum waarbij het vervoer over het water ging", zegt Klaus. "Het water is altijd speciaal geweest in dit landschap."

Het huidige kanaal begon ooit als een ringsloot. Toen die te smal en te ondiep werd voor het toenemende vervoer van agrarische producten, werd het water verbreed. Ook ondernemers speelden een grote rol in de ontwikkeling van het gebied.

"Vroeger waren hier mensen die zelf initiatief namen", vertelt Klaus. "Mensen die vonden dat vervoer met paard, water en trekschuit te langzaam ging. Zo kwam er een spoorlijn en werd er een brug gebouwd. Dat soort ondernemerschap zie je als een rode draad terug in de geschiedenis."

Waar het gebied vroeger draaide om handel en transport, krijgt het tegenwoordig steeds meer betekenis als recreatief gebied voor inwoners van Dijk en Waard.

Verwondering langs de route

Voor zowel Kaan als Klaus is het belangrijk dat die geschiedenis zichtbaar blijft. Veel van wat zich hier afspeelde, is namelijk verdwenen uit het landschap. "Het hele gebied is opnieuw ingericht", zegt Kaan. "Voor veel mensen is niet meer te herkennen hoe het vroeger was. Ik hoop dat mensen straks denken: dat wist ik helemaal niet dat dat hier allemaal gebeurd is."

Tijdens het samenstellen van de route kwamen ook verrassende verhalen boven water. Een van de verhalen die Klaus het meest bijbleef, gaat over de vrouwen van boeren en handelaren.

"Wat ik een opzienbarend feit vond, is dat de vrouwen de trekschuiten trokken", vertelt ze. "Daar had ik heel graag een afbeelding van gevonden, maar die bestaat helaas niet."

Juist dat soort verhalen brengen de geschiedenis volgens haar dichtbij. Op oude foto’s is te zien hoe mensen werkten, goederen vervoerden en betrokken waren bij veranderingen in het gebied. "Ik vind foto’s met mensen altijd het mooist", zegt Klaus. "Dan zie je echt hoe mensen leefden en werkten. Dat spreekt veel meer tot de verbeelding."

Ontdek de verhalenroute

De verhalenroute Kiek-Terug loopt langs de Westdijk tussen De Krul en de Broekhornerbrug en is van 27 juni tot en met 27 september te bekijken. De verhalen zijn daarnaast ook terug te vinden via www.ontdekdijkenwaard.nl. Een leuk detail is dat er mogelijk ook nog een podcast wordt gemaakt waarin de verhalen uit de route verder worden uitgediept.

Voor wie de route loopt, ligt de geschiedenis letterlijk langs de weg. En wie goed kijkt, ontdekt dat achter het water en het groen van vandaag een wereld schuilgaat van ondernemers, pioniers en hardwerkende inwoners die het gebied maakten tot wat het nu is.

De route is samengesteld door de gemeente Dijk en Waard in samenwerking met het Erfgoed Platform. Bij de totstandkoming werd gebruikgemaakt van de kennis van onder anderen Peter de Nijs, Henk Kauw, Arie Kaan, Gerlof Kloosterman en Nico Vader.