Hoe de nieuwjaarsbrand niet alleen Volendam veranderde

Door Wesley Dekker

Gerie Smit was veertien jaar toen ze tijdens nieuwjaarsnacht haar vrienden wilde omhelzen. Ze was kort na de jaarwisseling naar café ‘t Hemeltje gegaan. Even de vrienden zien en daarna weer uit het café. Toen ze haar vriendje kuste ging het mis.

“Ik wist gelijk dat er iets mis was. Ik zag een grote vuurbal en werd even later wakker in ‘t Hemeltje. Ik dacht dat ik hier dood zou gaan. Door het vele vuur zou ik niet meer weg kunnen.”

Rampjaar 2001

Die nacht veranderde het leven voor veel jonge mensen in een nachtmerrie. Veertien Volendammers overleden door de gevolgen na de brand. Jongeren die hun leven nog voor zich hadden. Ze gingen naar school of werkten. Ze hadden dromen en doelen. “De klokken van de nieuwjaarsnacht brachten geen vreugde, ze luidden een rampjaar in”, vertelde pastoor Jan Berkhout tijdens de uitvaartdienst voor Lennart Veerman. De Telegraaf schrijft zaterdag 6 januari 2001 over hoogoplopende emoties tijdens de begrafenissen. ‘De diensten volgden elkaar gisteren in hoog tempo op. De uitvaartauto’s reden van adres naar adres en ook vandaag zal het niet anders zijn‘.

Vouwen

In het Volendams Museum krijgt het aangrijpende verhaal nog meer kleur. Tot eind maart is daar een tijdelijke expositie te zien over de brand. ‘Onderbroken tijd’ stelt de jongeren centraal die in 2001 tussen de 14 en 25 jaar oud waren. Hun ervaringen laten zien hoe diep de letterlijke en figuurlijke littekens van de brand zijn. Harm Hasenaar ontwierp de expositie. “Ik gebruik een laken als metafoor voor het leven”, vertelt hij. “Het leven ontvouwt zich als een laken van tijd. Soms is het glad, soms is het geplooid. Elke vouw markeert een moment waarop tijd is onderbroken. Dat kan zijn door een liefde, een gebeurtenis, een verlies, een inzicht. Daarna is niets meer helemaal zoals ervoor.”

Tekst gaat verder onder de foto

Stilzwijgen

Gerie Smit schreef een boek over de cafébrand. Ook maakte ze in 2021 de documentaire ‘Daar praten we niet meer over’. Ze onderzocht niet alleen haar eigen herinneringen, maar ook het stilzwijgen dat in Volendam rond de ramp is ontstaan. “Omdat het 25 jaar geleden is wilde ik er uiteraard wel wat mee doen, maar voor mijn gevoel waren veel verhalen al verteld. Totdat we bij NH de mail van Linda kregen. Dat moest het zijn.”

Groter dan Volendam

Politieagent Linda Koeman uit Hoorn kreeg tijdens de nieuwjaarsnacht 2001 een melding om richting Volendam te gaan. Eén beeld laat haar sindsdien niet los: een zwaargewond meisje dat in de hectiek van een brancard valt. Om eindelijk duidelijkheid te krijgen over wat er precies gebeurde, zocht Koeman contact met NH. In de podcast ‘Het Meisje op de Brancard’ spreekt Smit met hulpverleners, verslaggevers en omstanders die spontaan te hulp schoten. Zij delen hun herinneringen en dragen bij aan het beantwoorden van de prangende vraag over het zwaargewonde meisje. “Hulpverleners uit alle windstreken kwamen naar Volendam. Hun verhaal is onder belicht gebleven”, benadrukt Smit.

Kerstversiering

Een van de ambulancemedewerkers is Jos Parlach uit Amstelveen. Hij weet nog het moment dat hij met spoed naar Volendam reed. “Je verwacht eigenlijk dat er misschien tien slachtoffers zijn, maar niet dat het zo’n grote ramp is”, blikt Parlach terug in de podcast van NH. Voor de hulpverlener viel vooral de rust op tijdens die bewuste nacht. “Er was helemaal geen paniek, er was weinig huilen. Terwijl ik in een gewondentent rondliep en dacht: wat een ellende.”

De herinneringen voelen nog vers aan. Maar soms komen er ook nieuwe ervaringen bij. Smit: “Ik hoorde laatst van een hulpverlener dat hij de kerstversiering van mijn rug en nek had geknipt. Het verhaal klopte. Ik heb derde- en vierdegraads verbrandingen opgelopen.”

Veel geleerd

Net als veel betrokkenen is ook Gerie Smit donderdag 1 januari aanwezig bij een herdenking. Smit maakte een documentaire over de expositie. Ook komt er in 2026 nog een laatste aflevering van de podcastserie. “Ik heb nu meer het idee dat mijn foto van de brand niet helemaal klopte. Sterker nog: ik wist er misschien niet veel meer van dan van mijn eigen verhaal.” Het motto ‘niet zeuren en vooral doorgaan’ werd in de spreekwoordelijke koelkast gezet. “Door mijn podcast heb ik ook contact met hulpverleners gekregen. Laatst checkte iemand nog bij me in.” Smit lacht. “Ik had jaren geleden niet verwacht dat ik met een psycholoog zou bellen. Ik heb veel geleerd.”

Bekijk hieronder de nieuwste documentaire van Gerie Smit bij NH.

Also read

NH lanceert podcast over Nieuwjaarsbrand