Barista Donna: ‘Ik pas niet in het beeld van een man in deze maatschappij’

Door Weert Schenk

De mensen van het koffieHuis

Nergens in Haarlem heeft een etablissement zo’n verscheidenheid aan medewerkers en clientèle als het Open koffieHuis in Schalkwijk. Er vinden ontmoetingen plaats tussen mensen die elkaar op straat straal voorbij zouden lopen. Ze komen uit vele landen, mannen en vrouwen, jong en oud, rijk en arm, wit en gekleurd, gelovig en niet gelovig, gezond en minder gezond. Haarlems Nieuwsblad publiceert maandelijks een portret van een van hen.

Er wordt naar haar gekeken, dat weet ze zelf ook wel. Een enkele keer hoort ze iemand achter haar rug om vragen of ze een vrouw of een man is. Of ze vragen aan collega’s waarom ze make-up draagt of een rok aan heeft. Maar in het koffiehuis heeft nog nooit iemand haar openlijk beledigd, zoals ze op straat soms wel wordt nageroepen.

“Onze gasten zijn meer nieuwsgierig”, zegt Donna, “zolang ze mij respectvol zien als persoon en niet alleen als transgender, vind ik dat fijn. Dan beantwoord ik graag hun vragen.”

Geaccepteerd

Ze trad op haar twintigste naar buiten als vrouw. Haar jongensnaam veranderde ze in Donna, de Italiaanse aanspreekvorm voor mevrouw. Haar verhaal is niet dat ze zich niet thuis voelde in haar mannenlichaam. “Voor mij geldt dat ik niet pas in het beeld van een man in deze maatschappij. Ik zag mij zelf ook niet als man. Als vrouw voel ik me geaccepteerd.”

Depressie

Sinds het voorjaar van 2024 werkt ze in het koffiehuis als stap naar betaald werk. Donna is herstellende van een moeilijke tijd. In de coronatijd voelde ze zich eenzaam en raakte depressief. Van die aandoening had ze al eerder last gehad, maar niet zo erg als die keer.

‘Ik pas niet in het beeld van een man in deze maatschappij’

Ruim twee jaar lag ze vrijwel uitsluitend op bed, vertelt ze, vaak verdoofd door drugs en vooral alcohol. Alleen om boodschappen te doen en eten klaar te maken, kwam ze de slaapkamer uit. Vrienden konden haar niet helpen: “Ik had heel erg de neiging mensen af te stoten.”

Ziekenhuisopname

Op een gegeven moment besloot ze een eind aan haar leven te maken. Na een halfslachtige poging daartoe begreep Donna dat ze hulp moest zoeken. Dat leidde tot een ziekenhuisopname van enkele weken. “Als ik dat niet had gedaan”, zegt ze, “dan was ik nu dood geweest. Ik besef elke dag dat het ook anders had kunnen lopen.”

Seksuele voorkeur

De crisis had volgens haar niets te maken met haar genderidentiteit. Daar was ze in 2021 wel uit. In haar tienerjaren dacht ze dat ze biseksueel was. Ze voelde zich aangetrokken tot vooral lesbische vrouwen. “Die moesten niets van me hebben, omdat ze dachten dat ik een hetero-man was. In feite was ik lesbisch.”

Buiten de norm

Rond haar twintigste werd ze zich ervan bewust hoe het werkelijk zat. “Ik ben geen heteroman die nu transgendervrouw is. Ik ben niet in het verkeerde lichaam geboren. Op dat vlak had ik geen hekel aan mijn eigen lichaam. Mijn lichaam is mijn lichaam. De natuur heeft geen fout gemaakt, dat vind ik sowieso een te simpel beeld. In die zin val ik als transgender buiten de norm.”

‘Ik ben mezelf, heel erg zelfs. Ik ben altijd Donna’

Verwarrend is de genderidentiteit voor haar nooit geweest, zegt ze. “Toen ik door had hoe het zat, vielen dingen op hun plaats. Ik begreep waarom ik niet kon omgaan met jongens en waarom ik hun haantjesgedrag verafschuwde. Het was ook niet moeilijk om uit de kast te komen, omdat ik toch al afstand tot de maatschappij voelde. Vanwege mijn autisme, waardoor ik veel ben gepest, pas ik niet in het alledaagse plaatje.”

Medisch traject

Sinds juli 2024 zit ze in een medisch traject om een vrouwelijk lichaam te krijgen. “Omdat het voor mij niet het allerbelangrijkste is, heb ik er geen haast mee. Eerst wilde ik vooral gezien worden als vrouw, zonder per se een vrouwelijk lichaam te moeten hebben. Ik ben niet een vrouw omdat ik een rok of een jurk draag. Ik ben mezelf, heel erg zelfs. Ik ben altijd Donna.”

Gelukkiger dan ooit

Door intensieve therapie heeft ze geleerd van zichzelf te houden. Negatieve gedachten over zichzelf kan ze nu loskoppelen. “Dan zie ik dat die gedachten niet kloppen, want er zijn genoeg mensen die van me houden en het juist tof vinden om met mij om te gaan.”

‘Als ik niet geaccepteerd word, zeg ik: jammer dan. Daar heb ik maling aan’

Ze voelt zich goed, zelfs gelukkiger dan ooit tevoren. “Ik had tot voor kort het idee dat mijn hele leven was mislukt, dat ik dertig jaar had stil gestaan. Niet alleen door mijn depressie, maar ook doordat ik in het onderwijs geen goede resultaten behaalde. Ik ben intelligent, maar door steeds maar uitstellen van leren, zakte ik voor de toetsen. Daardoor kon ik alleen maar baantjes krijgen als pakketbezorger en maaltijdbezorger. Had ik trouwens geen hekel aan. Maar nu bekijk ik het anders: ik heb nog een heel leven voor me. Ik ga me inschrijven voor de filmacademie. Films maken, dat wil ik al heel lang.”

Obstakels

Veel zorgen zijn weg, zoals haar angsten en paniek om op een mannelijke manier oud te worden zijn. Ook weet ze dat ze een eventuele nieuwe depressie weer te boven kan komen. Maar helemaal is ze er nog niet. Er zijn nog obstakels.

“Voordat ik kan studeren, moet ik eerst een betaalde baan hebben en een eigen woning, want ik woon nu nog bij mijn vader in. Het hoeft ook allemaal niet meteen op orde te zijn. Die stress heb ik niet meer. Als ik op mijn 34ste naar de filmacademie ga, vind ik het ook prima.”

Re-integreren

Vooralsnog wil ze via haar werk in het koffiehuis re-integreren in de maatschappij. Als barista heeft ze het naar haar zin. De sfeer bevalt haar. “Ik tref hier mensen die niet gewend zijn om met mensen zoals ik in aanraking te komen. Dat is mooi, maar ik kan er niet voor zorgen dat iedereen tolerant wordt. En als ik niet word geaccepteerd, zeg ik: jammer dan. Daar heb ik echt maling aan.”

Donna zegt nu een heel nieuwe ‘mindset’ te hebben. “Als ik morgen een ongeluk krijg, kan ik tevreden gaan. Het afgelopen jaar is al zo veel beter geweest dan de 29 jaar ervoor. Ik ben gelukkig en kan alleen maar gelukkiger worden.”