Haarlemse schrijft boek over verzwegen NSB-verleden van haar opa

Sandra van der Meulen

We spreken vlakbij het huis van haar grootouders af op de Wagenweg in Haarlem. Dit is ook tevens de buurt waar zij zelf opgroeide. “Ik was dol op mijn grootouders”, zegt ze. “Ik kwam bijna dagelijks bij ze over de vloer.”

‘Opa was lid van de NSB’

Dat beeld veranderde toen ze veertien was. Haar vader vertelde haar dat opa lid was van de NSB. “Actief was hij niet geweest, voegde mijn vader eraan toe. Meer zei hij er niet over, het was meer een mededeling. Er werd verder niet meer over gesproken, terwijl de oorlog wel heel aanwezig was in ons gezin. Voor mij als heftige puber was deze mededeling lastig. Er vielen toen wel wat puzzelstukjes op hun plek. Als kind had ik speldjes gevonden met het NSB-embleem, maar dat besefte ik natuurlijk niet. Ik heb vaak op het punt gestaan om mijn opa te vragen naar zijn NSB-tijd, maar ik durfde niet. Toen hij overleed, was het te laat.”

Op zoek in het archief naar de waarheid

Twintig jaar na zijn dood is Elisabeth naar het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging (CABR) in Den Haag gegaan om zijn dossier in te zien. “Ik wilde weten wat er precies was gebeurd en waar hij had gezeten toen hij in september 1944 zijn gezin achterliet in Eindhoven. Niemand wist waar hij was, tot hij in Zaltbommel werd opgepakt. In het archief lagen twee mappen met persoonlijke spullen en waardevolle documenten zoals zijn agenda. Ik vond er voldoende aanknopingspunten om te weten waar hij tijdens zijn vlucht had gezeten en kon zo reconstrueren wat er was gebeurd. Toen besloot ik die route te gaan volgen.”

Literaire non-fictie die leest als een roman

Met die aanwijzingen op zak volgde ze de route van haar opa, stap voor stap. Zo ontstond het verhaal voor het boek vanzelf. “Het verhaal dat mijn opa niet actief was geweest, bleek niet te kloppen. Hij was wel actief. Relatief laat is hij lid geworden van de NSB, in 1941. Tijdens de oorlog radicaliseerde hij. Ook zijn broer zat bij de NSB. Onderweg, in een van de streekarchieven, vond ik brieven die opa en oma elkaar schreven. Voor mij heel waardevol.”

‘Kinddrager, of: de kleine geschiedenis van een NSB-gezin’ is het eerste boek van Elisabeth, maar het smaakt naar meer. Het is literaire non-fictie en leest als een roman. Het draait vooral om de gevolgen die de keuze van één familielid heeft voor alle anderen. Een groot deel van het verhaal speelt zich af in Haarlem, waar het gezin na de oorlog naartoe uitweek en waar Van Stekelenburg geboren en getogen is. Op de omslag staat een portret van de 18-jarige Elisabeth, gemaakt door de Haarlemse kunstenares Erica Huber.

Gesprek over de nasleep

De bijeenkomst wordt geleid door journalist en schrijver Frénk van der Linden. Elisabeth zal een lezing geven over het ontstaan van haar boek en over de dilemma’s die ze onderweg tegenkwam.

Ook schuiven vertegenwoordigers aan van ARQ Nationaal Kenniscentrum Psychotrauma en van de Stichting Werkgroep Herkenning. Die laatste organisatie biedt hulp en lotgenotencontact aan nakomelingen en familieleden van mensen met een ‘fout’ oorlogsverleden of mensen die daarvan werden verdacht.

Samen praten ze over de doorwerking van een collaboratieverleden op de tweede en volgende generaties. Na afloop volgt een gesprek met de zaal.

Aanmelden voor de boekpresentatie kan via evenementen@devriesvanstockum.nl