LandLeeuw en WaterWolf strijden in keramiek om Lijnden

Het werk kwam het afgelopen jaar samen met inwoners van Lijnden tot stand en werd onthuld door wethouder Cultuur Erik Vermeulen en hoogheemraad Harry Kortman.

Keramische tableaus

In het beeld rijzen WaterWolven op uit een golf en gaan LandLeeuwen de strijd met hen aan. Vier grote keramische tableaus rond de sokkel vertellen over de drooglegging van de Haarlemmermeer en het landschap en dorp dat daarna ontstond. Het kunstwerk is geïnspireerd op Vondels Aen den Leeuw van Hollant uit 1641, waarin het water wordt voorgesteld als een wolf die het land bedreigt.

“Als kunstenaar creëer ik het kader en bewaak ik het geheel, maar ik zet het maakproces open,” zegt Smeets. “Mensen brengen verhalen, ideeën en beelden mee die ik zelf niet had kunnen bedenken. Daardoor ontstaat een werk dat ik alleen niet had kunnen maken.”

Kunstwerk voor Lijnden

Smeets wilde niet alleen een kunstwerk voor Lijnden maken, maar het dorp onderdeel maken van het maakproces. Tijdens de startbijeenkomst verbeeldden inwoners in klei een persoonlijke overwinning of iets wat zij in hun leven hadden overwonnen. Hun verhalen werden gefilmd en de kleine sculpturen kregen een plek in het uiteindelijke werk.

Daarna ging een werkgroep uit het dorp aan de slag. De groep bezocht Museum De Cruquius, onderzocht de geschiedenis van de Haarlemmermeer en ontwierp samen met Smeets de vier tegeltableaus. De bewoners maakten de tableaus vervolgens zelf in keramiek. Smeets maakte het sculpturale hoofdbeeld.

Insectenmuur

Ook na de plaatsing blijft het publiek onderdeel van het werk. Samen met de werkgroep bouwde Smeets een insectenmuur naast het kunstwerk. In de keramische tableaus zijn twaalf bijen verborgen. In een kastje in de insectenmuur liggen speurboekjes waarmee bezoekers de bijen kunnen zoeken en ondertussen het verhaal van het kunstwerk en Haarlemmermeer ontdekken.

Wie de eindpuzzel oplost, krijgt een ijsje of een klein presentje bij QBeach, de horeca in het oude gemaal. Een QR-code bij het kunstwerk leidt naar de gefilmde verhalen van inwoners die aan het begin van het project hun persoonlijke overwinning in klei verbeeldden.

Keramisch buitenbeeld

De schaal en de plaatsing in de openbare ruimte brachten ook technische uitdagingen met zich mee. Een keramisch buitenbeeld moet bestand zijn tegen vocht, vorst en temperatuurverschillen. Ook fundering, beton, verlijming, constructie en montage vragen specialistische kennis.

Voor LandLeeuw vs WaterWolf ging Smeets daarom actief op zoek naar vakmensen met ervaring in monumentale keramiek. Ze bezocht Struktuur 68 voor technisch advies en sprak met mensen die betrokken waren bij andere grote keramische kunstwerken. Die zoektocht maakte Smeets ook bewust van hoe kwetsbaar deze kennis is. Veel ervan zit niet in boeken of handleidingen, maar in de ervaring van gespecialiseerde makers en werkplaatsen waarvan een generatie nu met pensioen gaat.

Daadkracht

“Je kunt als kunstenaar iets bedenken en maken, maar om het vervolgens tientallen jaren veilig buiten te laten staan heb je andere kennis nodig. Tijdens dit project ontdekte ik hoeveel kennis en daadkracht er in een gemeenschap zelf aanwezig is. Een lokale aannemer hielp bij de montage en plaatsing, vanuit verschillende hoeken van het dorp kwamen heftrucks, graafmachientjes en rijplaten tevoorschijn en de werkgroep organiseerde een stijlvolle onthulling met bubbels en hapjes. Zo werd het kunstwerk niet alleen samen gemaakt, maar ook samen op zijn plek gezet en gevierd.”

LandLeeuw vs WaterWolf is gemaakt in opdracht van Gemeente Haarlemmermeer ter gelegenheid van zeventig jaar Dorpsraad Lijnden, met steun van Hoogheemraadschap van Rijnland.