‘Je mag het aan niemand vertellen’: Pascal wil het gesprek over zelfdoding openen

Vijf mensen per dag

Het voorval staat voor haar symbool voor waarom er veel meer over moeilijke gevoelens moet worden gesproken. Iedere dag overlijden in Nederland gemiddeld vijf mensen door zelfdoding. Tijdens de Week van de Suïcidepreventie, van 7 tot en met 13 september, organiseert Pascal daarom samen met Chanel Zwaan de bijeenkomst "Wat te doen met dat rotgevoel?" in Buurthuis De Kapel in Den Oever. De avond gaat nadrukkelijk niet alleen over zelfdoding. Juist het gevoel dat eraan vooraf kan gaan, staat centraal: eenzaamheid, verdriet, schaamte, leegte en uitzichtloosheid.

Gevoelens

Pascal, die in Hippolytushoef woont, weet uit eigen ervaring hoe diep gevoelens kunnen gaan. Ze verloor haar beste vriend en zielsmaatje aan zelfdoding.
"Bij elkaar konden we echt onszelf zijn. We waren vanaf dag één Jut en Jul." In 2017 werden zij bij RCO De Hoofdzaak bij elkaar gezet om samen les te geven aan mensen met psychische problemen. Het klikte direct. "Die chemie brachten we over op de cursisten. We werden maatjes en deden veel projecten samen." Jaren later werd hij opgenomen. Door de medicatie kon Pascal hem niet meer bereiken. "Ik heb nog mijn hand op zijn hart gelegd en gezegd: ‘Ik kan je helpen, maar je moet eerst rustig worden en hier vandaan’, maar ik kreeg geen verbinding meer met hem." Begin 2020 kreeg hij een inzinking. Kort daarna overleed hij thuis.

De kermis

De ervaring veranderde Pascal. Rond de coronaperiode ging het ook met haarzelf minder goed. Steeds sterker ontstond het gevoel dat er iets moest gebeuren met de manier waarop mensen over hun gevoelens praten.
Tijdens de kermis in Den Oever, in 2023, werd dat opnieuw heel concreet. Iemand die ze een beetje kende, kwam op haar af. "Binnen een minuut, compleet uit het niets, vertelde hij dat hij een einde aan zijn leven wilde maken."

Pascal reageerde vanuit haar coachingsachtergrond en de gatekeeperstraining die ze bij 113 had gevolgd. "Ik zei: ‘Je mag mij bellen, we kunnen praten.’" De man kwam bij haar langs, vertelde zijn verhaal en is er gelukkig nog steeds.
"Ik heb hem kunnen bereiken door er simpelweg te zijn en hem de ruimte te geven. Dat was precies wat hij nodig had."

Volgens Pascal zit daar de kern van het gesprek. Niet altijd direct met oplossingen komen, maar luisteren. "Als je een rotgevoel deelt, ontstaat er verbinding. Er lopen zoveel mensen rond met dit gevoel. Als je het even samen kunt dragen, lucht dat enorm op. Het mooiste is als iemand zijn verhaal kan doen zonder onderbroken te worden; dan loopt die spanningsballon langzaam leeg. De oplossing is er dan misschien nog niet, maar het geeft wel een stuk verlichting."

Het meisje

Ook kinderen wil Pascal nadrukkelijk niet vergeten. Als vrijwilliger bij de Living Library is ze een ‘levend boek’ met het thema zelfdoding. Tijdens een bijeenkomst zat ze in een groepje met zes leerlingen. Een meisje vertelde dat ze er weleens over nadacht. "Mijn ervaring is dat er in zo’n groepje altijd wel twee kinderen zijn die er direct of indirect mee te maken hebben. Dat het zóveel voorkomt—op lagere en middelbare scholen, overal, wel 1 op de 5—daar schrok ik best van." Het meisje vertelde haar dit in vertrouwen en zei: "Je mag het aan niemand vertellen." Pascal wist dat ze dat geheim niet kon bewaren.
"Vanuit de gatekeeperstraining weet ik dat zoiets te zwaar is voor een kind en mij om alleen te dragen. Ik vroeg haar: ‘Aan wie zullen we dit samen gaan vertelen?’"

Het meisje rende meteen naar haar juf. Die had het op dat moment druk met binnenkomende kinderen. "Ga even zitten, ik heb nu geen tijd voor je." Later sprak Pascal de juf erop aan. "Ik heb haar gezegd dat dít juist het moment was om alles te laten vallen." De juf gaf haar fout toe. Het verhaal werd overgedragen aan twee andere leerkrachten en goed opgepakt. "Dit zal zij nooit meer zo doen." Voor Pascal laat het zien hoe belangrijk het is dat volwassenen signalen serieus nemen. Zeker wanneer iemand eindelijk de moed verzamelt om iets te vertellen.

Achter gedrag

Volgens Pascal geldt dat niet alleen voor kinderen. Ook jongeren laten volgens haar regelmatig zien dat er iets speelt zonder dat ze dat rechtstreeks benoemen.
"Ze worden niet gezien en er is geen ruimte voor ze." Een puber die bijvoorbeeld zegt: "Je zit de hele tijd op je telefoon", kan volgens Pascal eigenlijk iets anders bedoelen. "Leg je telefoon weg, ik heb je aandacht nodig." Daarom wil ze mensen leren kijken naar de behoefte achter gedrag en gevoelens. "Mensen stoppen het vaak weg. De gedachte is: ‘Wat er niet is, bestaat niet.’ Maar uiteindelijk kom je jezelf natuurlijk tegen. Het komt er een keer uit, anders blijft de spanning letterlijk vastzitten in je lichaam." De bijeenkomst gaat daarom bewust niet alleen over suïcide. Het gaat over het moment daarvoor: over gevoelens die iemand misschien nog niet begrijpt, maar die wel steeds zwaarder kunnen worden.

Doorvragen

Hoe begin je een gesprek met iemand van wie je vermoedt dat het helemaal niet goed gaat? Volgens Pascal begint het eenvoudig: "Hoe gaat het met je?". Maar daarna mag je doorvragen. "Hoe gaat het nu écht met je?" En als je je echt zorgen maakt, moet je volgens haar uiteindelijk de moeilijke vraag durven stellen: "Heb je weleens aan zelfdoding gedacht?" "Dat is hartstikke moeilijk en het antwoord kan beangstigend zijn voor beide partijen, maar het is ontzettend nodig." Ouders, vrienden, leerkrachten en andere mensen in de omgeving hoeven volgens Pascal niet alle antwoorden te hebben. "Je mag eerlijk toegeven dat je het antwoord zelf ook (nog) niet weet, maar dat je aanbiedt om sámen op onderzoek uit te gaan: ‘Wat kunnen we doen om wél antwoorden te krijgen? Welke eerste stap kunnen we samen zetten?’" Wat mensen volgens haar in elk geval nooit moeten zeggen, is: "Ik heb nu geen tijd." Blijf altijd alert.

Hoop

Er zit volgens Pascal juist een hoopvolle boodschap achter het praten over zelfdoding. "Vaak wil iemand niet per se dood, maar wil diegene gewoon dat het vreselijke gevoel stopt." De uitweg is er volgens haar wel, maar op het dieptepunt is die soms niet zichtbaar. “Als die allereerste stap is gezet, wordt de tweede al makkelijker. Er is dan één deur geopend, op naar deur twee."

Als we met deze avond één iemand kunnen inspireren om hulp te zoeken, een gesprek aan te gaan, zichzelf beter te begrijpen of te ontdekken dat het anders kan, dan is deze avond voor ons geslaagd." Of er één gesprek ontstaat of tien, maakt uiteindelijk niet uit. "Ze zijn stuk voor stuk waardevol."

De bijeenkomst "Wat te doen met dat rotgevoel?" vindt maandag 7 september plaats in Buurthuis De Kapel in Den Oever. Inloop vanaf 18.45 uur, aanvang 19.00 uur. Iedereen is welkom. Deelnemers hoeven geen ervaring te hebben met suïcidaliteit en zijn niet verplicht om persoonlijke ervaringen te delen. Aanmelden kan via Chanel Zwaan (06-36225902, dekapelinfo@gmail.com) of Pascal Hoekstra (06-41520057, pascal_marco@hotmail.com).

Denk je aan zelfdoding of maak je je zorgen om iemand? Praat erover. Bel bij gedachten aan zelfdoding 113 of 0800-0113, of chat via 113.nl.