‘Onze kinderen voelen zich inmiddels meer thuis in Nederland dan in Oekraïne’

Door Wally Ooms

Het zijn geen verhalen over onvrede of ondankbaarheid. Integendeel. De bewoners spreken met waardering over de opvang die zij in Nederland hebben gekregen. Maar tegelijk vertellen zij over een toekomst die steeds minder in Oekraïne lijkt te liggen. Een van hen is Elena uit Charkov. "Wij zijn hier heel goed opgevangen", vertelt zij. "We wonen niet in een eigen woning, maar voor ons gezin met twee kinderen is een ruime kamer beschikbaar, met een eigen keuken en voldoende privacy. Daar zijn we dankbaar voor."

De oorlog duurt inmiddels al jaren. Veel kinderen kwamen op jonge leeftijd naar Nederland en spreken inmiddels vloeiend Nederlands. Ze volgen hier onderwijs, hebben vriendjes en vriendinnen en bouwen aan een toekomst die zich volledig in Nederland afspeelt. "Als de scholen weer beginnen, gaan mijn kinderen gewoon weer naar hun klas", zegt Elena. "Wanneer we thuis over Oekraïne praten, merken we dat het voor hen steeds minder een thuisland is. Zij willen hier blijven. En eerlijk gezegd geldt dat ook voor mij." Voor haar is terugkeer bovendien praktisch bijna onmogelijk. "Mijn woonplaats in de Donbas is grotendeels verwoest. Ik weet niet eens of ons huis nog bestaat. We zouden ergens anders opnieuw moeten beginnen."

Corruptie

Naast de oorlog noemt Elena nog een belangrijke reden waarom zij weinig vertrouwen heeft in een terugkeer: de diepgewortelde corruptie in Oekraïne. Ze geeft daarvan meerdere voorbeelden. "In Nederland is iedereen verzekerd voor medische zorg. In Oekraïne werkt dat heel anders. Een van mijn dochters heeft diabetes. Er bestaan wel regelingen voor een vergoeding van medicijnen, maar wie een hogere vergoeding wil ontvangen, moet vaak steekpenningen betalen. Zonder geld kom je meestal niet verder dan de laagste categorie." Volgens haar beperkt die corruptie zich niet tot de gezondheidszorg. "Ook wanneer je grond wilt krijgen om een huis te bouwen, moet je langs allerlei commissies. Vaak kun je alleen iets bereiken als er onderhands geld wordt betaald. Dat gebeurt op veel terreinen van de samenleving." Daar komt nog bij dat Oekraïne cultureel en taalkundig sterk verdeeld is. "De taal verschilt per regio. Iemand uit Charkov spreekt anders dan iemand uit Lviv. Ook dat maakt een nieuwe start niet eenvoudig."

Geen uitzondering

Tijdens gesprekken met meerdere bewoners blijkt dat Elena niet de enige is die zo denkt. Vooral gezinnen met schoolgaande kinderen zien hun toekomst steeds vaker in Nederland. Dat betekent dat een vredesakkoord waarschijnlijk niet automatisch zal leiden tot een massale terugkeer van de ruim honderdduizend Oekraïense vluchtelingen die inmiddels in Nederland verblijven. Voor gemeenten en woningcorporaties roept dat nieuwe vragen op.

Druk op woningmarkt

Nederland kampt al jaren met een groot tekort aan woningen. Jongeren wachten soms jarenlang op een betaalbare huurwoning en ook andere urgente woningzoekenden staan op lange wachtlijsten. Wanneer een groot deel van de Oekraïense vluchtelingen uiteindelijk in Nederland blijft wonen, zal die druk verder toenemen. Dat is geen verwijt aan de vluchtelingen zelf, maar wel een maatschappelijke werkelijkheid waarvoor een oplossing zal moeten worden gevonden. Het veelgehoorde motto ‘bouwen, bouwen, bouwen’ klinkt inmiddels al jaren. Toch blijft de woningproductie ver achter bij de groei van de vraag. Intussen blijven ook mensen uit andere conflictgebieden bescherming zoeken in Nederland.

Een bezoek aan een opvanglocatie laat vooral zien dat achter de cijfers gewone mensen schuilgaan. Mensen die hun huis, hun bezittingen en vaak ook familieleden zijn kwijtgeraakt. Mensen die hun kinderen een veilige toekomst willen bieden. Tegelijkertijd maakt het duidelijk dat Nederland voor een ingewikkelde opgave staat. De opvang van vluchtelingen is allang niet meer alleen een tijdelijke noodmaatregel. Voor een groot deel van deze gezinnen is Nederland inmiddels hun nieuwe thuis geworden. Dat vraagt om realisme, maar vooral om beleid dat zowel recht doet aan de mensen die hier bescherming hebben gevonden als aan de grote uitdagingen op de Nederlandse woningmarkt.