Leerlingen vellen oordeel over Hoornse geschiedenis: ‘Ik vind jou geen schurk, maar juist een held’

De wandelingen zijn op 29 september, 1, 6 en 8 oktober. Een van de groepen die dinsdag 29 september meeloopt, is groep 7/8 van de Montessorischool in Hoorn, onder leiding van juf Petra. Tijdens de historische wandeling ‘Held of Schurk?’ ontmoeten de kinderen op verschillende locaties historische personen en mogen daarna zelf bepalen aan welke kant zij staan.

Agatha volgt haar hart

De eerste ontmoeting is bij het Foreestenhuis. Daar staat Agatha van Foreest de leerlingen op te wachten. Als rijke weduwe en moeder van negen kinderen sloeg Agatha meerdere huwelijksaanzoeken af. Op 38-jarige leeftijd begon zij een relatie met haar huisknecht Jan. Dat zorgde voor een groot schandaal. Jan was bijna tien jaar jonger en bovendien katholiek, terwijl Agatha uit een gereformeerde familie kwam. Toch volgde zij haar hart en trouwde met hem. Tijdgenoot en schrijfster Betje Wolff schreef daarover: ‘Wat is dat een heldin, zij durft gelukkig te zijn.’ Een van de leerlingen wil weten of de vrouw voor hen écht Agatha is. “Vandaag ben ik Agatha”, zegt ze met een glimlach. “En bent u een Foreest?”, vraagt de leerling. “Dat zou ik wel willen”, lacht ze. “Dan zou ik nu heel rijk zijn. Maar ik ben heel gelukkig in de liefde en dat is veel belangrijker dan geld.”

Predikant tegen slavernij

Bij de Oosterkerk ontmoeten de leerlingen Jacobus Hondius, die tot zijn dood gereformeerd predikant in Hoorn was. Hij begint direct over iets waar hij zich grote zorgen over maakt. “Er gebeuren in de stad dingen die God niet goed vindt”, vertelt hij. Volgens Hondius houdt de VOC zich bezig met mensenhandel. Hij vertelt hoe mensen vanaf de kust van Afrika werden meegenomen naar onder meer Suriname en Amerika, waar zij op plantages moesten werken. “Maar nu is er geen slavernij meer, toch?”, vraagt een van de leerlingen. Hondius legt uit dat slavernij niet meer in Nederland voorkomt, maar dat dit in andere landen nog wel gebeurt. ‘Echt waar?”, reageren de kinderen vol ongeloof. Hondius vertelt dat hij zich tegen de slavernij uitsprak. Daardoor werd hij in Hoorn volgens zijn verhaal niet door iedereen gewaardeerd. Een leerling heeft haar oordeel echter snel klaar. “Ik vind jou geen schurk, maar juist een held’, zegt zij. “Want je heb juist mensen geholpen.”

Bontekoe onder vuur

Ter hoogte van Veermanskade 15 staat Willem IJsbrantszoon Bontekoe. Hij wijst naar het pand. “Kijk. In dit huis ben ik 439 jaar geleden geboren.” Bontekoe was Hoorns schipper en koopman en werd vooral bekend door zijn verslag van een reis naar Oost-Indië in opdracht van de VOC. Hij vertelt de leerlingen dat Hoorn rijk is geworden door de handel van de VOC. De mooie huizen in de binnenstad zijn daar volgens hem een voorbeeld van. Maar aan die rijkdom zat ook een donkere kant. Veel mensen kwamen om tijdens de reizen en anderen werden tot slaaf gemaakt. De leerlingen hoeven niet lang na te denken over hun oordeel. “Je hebt mensen verkocht, je bent een schurk”, roept een van hen. “Je had ook nee kunnen zeggen.” Een andere leerling bekijkt het verhaal iets genuanceerder. “Je deed ook gewoon je werk, denk ik.”

Weinig twijfel

Op het Grote Oost wacht Dieuw van Vliet. Een leerling heeft meteen oog voor haar verschijning: “Wat een mooie vrouw bent u.” Dieuw vertelt vervolgens over haar vriendin Aaf en de hulp die zij tijdens de Tweede Wereldoorlog boden. In een huisje achter een pand aan het Grote Oost verborgen de twee vrouwen zeven onderduikers. Alle zeven mannen overleefden de oorlog. Voor de leerlingen krijgt het verhaal een extra betekenis wanneer Dieuw vertelt dat Aaf als onderwijzeres werkte op de Montessorischool aan de Messchaertstraat. Zo komt de geschiedenis voor deze kinderen erg dichtbij. Over het oordeel van de leerlingen bestaat daarna weinig twijfel: Dieuw is volgens hen een echte held.

Coen krijgt oordeel

Op de Roode Steen ontbreekt ook Jan Pieterszoon Coen niet. Nog voordat hij zijn verhaal kan vertellen, klinkt het vanaf de groep: “Je bent een schurk!” “Jammer, jullie hebben mij nu al veroordeeld. Ik wil eerst mijn verhaal vertellen. En dan kijken we of jullie mij nog steeds een schurk vinden’, reageert Coen. Na zijn verhaal blijkt het oordeel van de leerlingen niet veranderd. “Je bent nog steeds een schurk, je bent een moordenaar”, zegt een leerling stellig. Een andere leerling ziet ook een andere kant. “Je hebt de VOC wel groot gemaakt, dus daarin ben je een held. Maar je bent natuurlijk ook een schurk.” Een klasgenoot vult aan: “Je had het misschien anders kunnen doen, door meer verdedigend te spelen.”

Perspectief

Na deze ontmoetingen hebben de leerlingen heel wat historische verhalen gehoord. Bij sommige personen blijkt de vraag ‘held of schurk?’ niet zo makkelijk te beantwoorden. Een oordeel hangt soms af van het perspectief dat je kiest, zo blijkt deze ochtend maar weer.