Nederlands Stoommachinemuseum, 50 jaar Land van Water en Stoom!

Zonder de liefde van Kees Jongert voor stoommachines was het museum nooit van de grond gekomen. Jongert, voormalig scheepsbouwer in Medemblik, begon in 1975 met het tentoonstellen van zijn verzameling stoommachines in een oude goederenloods bij het station van de Stoomtram in Medemblik. Niet wetende dat dit initiatief tien jaar later een vervolg zou krijgen met de opening van het Nederlands Stoommachinemuseum op de huidige locatie. In de goederenloods was plaats voor zeven stoommachines, een fractie van het aantal machines die hij inmiddels verzamelde. Op zoek naar een grotere locatie om zijn collectie stoommachines in onder te brengen, viel zijn oog op het leegstaande stoomgemaal Vier Noorder Koggen.

Het gemaal dat tot 1977 actief dienstgedaan had om de waterhuishouding van de achterliggende polders op peil te houden, werd overbodig nadat in Wervershoof een nieuw pompstation in bedrijf gesteld was. Plannen voor het slopen lagen al klaar. Maar de historische, bouwkundige en technische waarde was zo groot dat het gemaal terecht kwam op de monumentenlijst. Het kwam vervolgens in beeld als locatie voor het huisvesten van het Nederlands Stoommachinemuseum. Zo werden twee vliegen in één klap geslagen.

Officiële opening

Na de restauratie, die een aantal jaar in beslag nam en waar (wijlen) Jongert zich energiek voor ingespannen had, werd de officiële opening op 21 juni 1985 verricht door H.K.H. Prinses Margriet. Een betere bestemming voor het gemaal was niet denkbaar.

Land van Water en Stoom

Het museum is niet meer uit Medemblik weg te denken. Ontstaan uit een hobby, is het museum uitgegroeid tot een publieksmuseum dat onderdak biedt aan één van de grootste collecties van nog werkende stoommachines in Nederland. Op stoomdagen stoken ze de ketel en kun je de robuuste machines uit onder andere de scheepvaart, nijverheid en industrie in werking zien. In het museum is niet alleen aandacht voor de geschiedenis van de stoommachine, maar ook voor waterbeheer en waterbewustwording. Vandaar de tweede naam die het museum als merknaam gebruikt: Land van Water en Stoom.

Museum in bedrijf

Wie op stoomdagen het museum binnenloopt, waant zich terug in het stoomtijdperk waarin ze de basis legde voor het moderne Nederland. In de expositie ‘Nederland op Stoom’ tonen tientallen bewegende stoommodellen in een audiovisuele show hoe de toepassing van de stoomtechniek vanaf de tweede helft van de 19e eeuw in ons land goed op gang kwam en de stoommachine aan zijn opmars begon. Vaak hebben mensen geen idee hoe de ontdekking van de stoommachine en de toepassing van de stoomtechniek de wereld veranderde. In het museum zien bezoekers hoe James Watt zijn uitvinding werkt en wat de kracht van water en vuur teweeg kan brengen. Leerzaam ook voor kinderen die hier niet mee opgegroeid zijn. Scholen zijn dan ook van harte welkom. Leerlingen kunnen aan de hand van een speciaal lesprogramma kennismaken met de geschiedenis van de stoommachine en het waterbeheer in het gebied van de Vier Noorder Koggen, waarbij ook aandacht is voor actuele vraagstukken zoals klimaatverandering en zeespiegelstijging.

Bezoekers

Tijdens schoolvakanties en op speciale dagen is het museum onder stoom. Dan wordt de ketel gestookt en kun je de machines in werking zien. Ook organiseert het museum ieder jaar een aantal evenementen, zoals bijvoorbeeld het Stoomsloepenweekend dat in augustus voor de tiende keer gehouden wordt. In deze weekenden draaien niet alleen de machines binnen in het museum, maar ook enkele machines buiten op de Stoomwerf en kun je in de museumhaven de kolengestookte emmerbaggermolen in bedrijf bezichtigen. In de wintermaanden worden sprekers uitgenodigd om lezingen te houden over uiteenlopende onderwerpen. Momenteel wordt hard gewerkt aan een vaste presentatie over het stoomgemaal Vier Noorder Koggen zelf en de daarmee verbonden verhalen over water en stoom, zoals de overgang van poldermolens naar stoomgemalen, de Westfriese Omringdijk, stoomtechniek en het baggerbedrijf, maar ook over actueel watermanagement. De ontwikkelingen in het museum staan dus niet stil, maar voorop staat dat het monumentaal en industrieel erfgoed behouden blijft en de kennis van de stoomtechniek niet verloren gaat. In een tijd dat cultuur onder druk staat, is dat geen gemakkelijke opgave. Voor de bedrijfsvoering is het museum nog altijd afhankelijk van de steun van de gemeente Medemblik en de Vereniging Stoomvrienden. Vorig jaar ontving het museum ruim 19.000 bezoekers, maar wil het museum geheel op eigen kracht kunnen draaien, dan zijn er jaarlijks nog meer bezoekers nodig.

Vrijwilligers

Het museum dankt zijn bestaan aan Kees Jongert en zijn verzameling stoommachines, maar zonder de hulp van al die vrijwilligers die zich belangeloos inzetten of ingezet hebben om het museum draaiende te houden zou dit niet mogelijk geweest zijn. Zij zijn de pijlers van het museum. Vijftig jaar na het initiatief van Jongert is het tijd voor een feestje.

Jubileumweekend

Op zaterdag 14 en zondag 15 juni vieren we het 50-jarig jubileum met een speciaal Jubileumweekend. Het programma staat binnenkort op de website van het museum.