Vitrine met houten speelgoed in Lishof Oostzaan roept herinneringen op

Van stijfselfabriek naar timmerfabriek

Veel van deze stukken werden vroeger gemaakt in de voormalige stijfselfabriek aan het Westerstijfselmakerspad. Nadat deze fabriek zijn deuren sloot, stond het pand een tijd leeg. Later vestigde zich hier een timmerfabriek, waar van alles werd gemaakt. Zo ontstond ook het idee om speelgoed van hout te produceren.

De vitrine is gevuld met speelgoed dat destijds in deze fabriek werd vervaardigd. Zo zijn er onder andere een houten brug met vrachtwagen te zien, verschillende tollen en nog veel meer bijzondere voorwerpen uit die tijd.

Houten speelgoed met de hand gemaakt

In die oude, sfeervolle timmerfabriek aan de Roemersloot, waar het rook naar vers gezaagd hout en warme lijnolie, werd vroeger het meest fantastische houten speelgoed gemaakt. Alles gebeurde hier nog puur met de hand. Je hoorde dat droge, schrapende geluid van de zagen en het holle gedreun van de hamers. Het begon allemaal met resthout, maar al gauw stonden er in de houtopslagplaats hoge stapels planken te wachten. Blank beukenhout voor de blokkendozen, grenen voor de hobbelpaarden en stevig eikenhout voor de zwaardere duw- en trekauto’s.

Ambachtslieden met een potlood achter het oor en gekleed in stoffige overals tekenden met behulp van mallen paardjes en hondjes. Ze schuurden elk onderdeel net zolang tot het zacht aanvoelde. Geen scherpe randjes, want voor de kinderen moest het wel veilig zijn. Met een fijne penseel werden de gezaagde figuren tot leven gewekt. Trekspeelgoed in de vorm van een konijn of een eend met een stuk touw eraan, reden op rode wieltjes. Autootjes kregen knalgele wielen, houten treintjes kregen rode en blauwe wagons en poppenhuizen kregen groene raamkozijnen. Ieder stuk houten speelgoed dat de fabriek verliet, was uniek en gemaakt om generaties lang mee te gaan.

Vakmanschap en kleur: uniek speelgoed voor generaties

Het waren meesterwerkjes van puur vakmanschap en gemaakt met liefde voor het oude ambacht, maar in de kinderhanden kregen ze pas een echt leven. Voor de ouderen in de Lishof roept de vitrine direct beelden op uit hun eigen jeugd.

Herinneringen aan vroeger speelgoed

“Mijn vader kwam uit Friesland en mijn moeder uit Duitsland”, vertelt Agaath Hijlkema. “We woonden in de Van der Pekstraat in Amsterdam-Noord. Ik ben geboren in 1939, de tijd van de mobilisatie en de oorlogsjaren die volgden. Mijn vader was handig en maakte zelf speelgoed. Ik had een karretje met vier pootjes tussen twee plankjes, wat een beertje voorstelde. Dat had mijn vader uitgezaagd. Het beertje had een rood hesje en verder een berenkleur. Er zat een stokje aan, waarmee ik hem kon voortduwen. Ik heb er veel mee gespeeld, ook buiten, tenminste, als je buiten mocht spelen in de oorlog. Ik was een echte ‘buitenspeler’. Daarom noemde mijn vader mij ‘Paardenvijg’.”

Jan Konijn: “Wij woonden op de Kometensingel in Tuindorp Oostzaan en hadden een melkzaak. Naast ons aan de ene kant had je kruidenier de Haas en aan de andere kant had je de firma Schrijvers, dat was een galanteriewinkel. Ze verkochten behang, huishoudelijke artikelen en ook speelgoed. Mijn moeder kocht daar ons speelgoed. Ik had drie zussen. Voor mij heeft ze een blokkendoos gekocht. Ik heb er veel mee gespeeld. De blokkendoos is met al het andere speelgoed verzopen tijdens de laatste grote watersnood van Tuindorp Oostzaan. Het water stond anderhalve meter hoog.”

Geertje Bijdemast: “Wij woonden op de Wingerdweg in Amsterdam-Noord, waar het zwembad is. Ik had poppen, een poppenwagen, een beertje, een keukentje met potjes en pannetjes en een winkeltje. Alles was gekocht en ik heb er veel mee gespeeld. Mijn broer vond het niks. Hij speelde liever met zijn autootjes en treintjes. André is maar zestien jaar geworden. Ik bleef alleen achter. Ik kreeg alles van mijn vader. Ik vroeg er niet om. Hij probeerde alles voor mij goed te maken, omdat mijn broer er niet meer was.”

Door het speelgoed in de vitrine, komen alle herinneringen samen; het ambacht, het spel, het plezier, maar ook het verdriet.

Sonja Duba en Siem Meijn (Oudheidkamer Oostzaan)