PURMEREND – In deze rubriek gaan we terug in de tijd waarin Purmerend nog een marktstad was en het straatbeeld werd bepaald door paard en wagen, ouderwetse gevels en mensen in klederdracht. Wekelijks tonen we een oude foto van een markante plek in Purmerend en zetten die naast het huidige beeld van die locatie. We duiken kort in de geschiedenis, halen herinneringen op en laten zien hoe het stadje door de jaren heen is veranderd. Deze week: Slot Purmersteijn.
Door: Naomi Fischer
De foto’s komen uit het rijke archief van de Vereniging Historisch Purmerend (VHP). De bijbehorende verhalen worden aangeleverd door vrijwilligers van de VHP.
Slot Purmersteijn door de tijd
Waar nu het Slotplein in Purmerend ligt, stond ooit het indrukwekkende Slot Purmersteijn. Het werd gebouwd tussen 1410 en 1413 in opdracht van Willem Eggert, een invloedrijke Amsterdamse koopman, bankier en raadgever van graaf Willem VI van Holland. Met de bouw van dit slot markeerde Eggert zijn nieuwe status als heer van Purmerend en de omliggende polders. Het kasteel lag op een strategische plek aan de kruising van belangrijke waterwegen en handelsroutes, wat het tot een ideaal verdedigings- én machtscentrum maakte.
Bouw en opzet van het slot
Slot Purmersteijn was ontworpen als een vierkant, omgracht kasteel met vier hoektorens, waarschijnlijk van baksteen gebouwd. De muren waren voor die tijd relatief dun – ongeveer een meter dik – wat destijds voldoende was, maar de structuur kwetsbaar maakte voor latere oorlogsvoering en verzakking. De ondergrond bestond namelijk uit veen en klei, niet ideaal voor zware bouwwerken.
Binnen de muren bevonden zich woonvertrekken, een binnenplaats en verschillende bijgebouwen. De entree aan de zuidzijde gaf toegang tot een versterkte poorttoren. Artikel gaat verder onder de afbeelding.
Tekening van ‘t Slot hoe het vroeger was - VHP
Macht, bestuur en rechtspraak
Na de voltooiing werd het slot niet alleen als woonverblijf gebruikt, maar ook als bestuurlijk centrum van de Purmerend. De schout of hoofdofficier zetelde er en hield toezicht op de rechtspraak. In het kasteel bevonden zich enkele cellen voor gevangenen, en op de binnenplaats werd recht gesproken. Zelfs de doodstraf kon er worden uitgesproken door de kasteelheer.
Toen het geslacht Van Egmond in 1484 de stad Purmerend in bezit kreeg, groeide Purmersteijn uit tot het hart van de lokale macht. De familie verleende Purmerend marktrechten en stimuleerde de stedelijke ontwikkeling, maar dat leidde ook tot spanningen met de lokale regenten, die meer invloed eisten in het bestuur.
Verval en sloop
In de loop van de 17e eeuw verloor Slot Purmersteijn zijn functie als bestuurszetel. De hoofdofficier verhuisde rond 1670 naar een comfortabeler hofstede buiten de stad, waarna het kasteel in verval raakte. In 1713 stortte een van de hoektorens in en de rest van het gebouw raakte onherstelbaar beschadigd.
De Staten van Holland schonken de ruïne uiteindelijk aan de stad Purmerend, en in 1741 volgde de sloop. Veel bouwmateriaal werd hergebruikt in lokale woningen en gebouwen.
Archeologische vondsten en herinnering
Hoewel Slot Purmersteijn al eeuwen verdwenen is, leeft de herinnering voort. Archeologisch onderzoek in 1975 en 1998 bracht delen van de fundering, baksteenfragmenten en gebruiksvoorwerpen aan het licht. Deze vondsten bevestigen de omvang en ligging van het kasteel en geven inzicht in het dagelijks leven van zijn bewoners.
Vandaag de dag zijn op het Slotplein nog enkele muurresten zichtbaar. Daarnaast toont het Purmerends Museum een prachtige maquette van Slot Purmersteijn, die een beeld geeft van hoe het kasteel er ooit moet hebben uitgezien. Gravures, schilderijen en historische beschrijvingen houden het verhaal levend van het kasteel dat ooit het hart van Purmerend vormde. Artikel gaat verder onder de afbeelding.
De parkeerplekken op ‘t Slotplein met in het midden muurresten van ‘t Slot - Naomi Fischer
Vereniging Historisch Purmerend
De Vereniging Historisch Purmerend (VHP) zet zich sinds 1971 in om de rijke geschiedenis van Purmerend levend te houden. Met een uitgebreide collectie foto’s, kaarten, objecten en een eigen magazine brengt de vereniging het verleden in beeld én verhaal. Elk jaar worden lezingen, presentaties en stadswandelingen georganiseerd voor een breed publiek. Zo blijft het verhaal van Purmerend generatie op generatie bewaard.
Nieuwsgierig geworden kijk dan op de website van de Vereniging Historisch Purmerend of wordt meteen lid via deze link.
Dit bericht is ook gedeeld via ons WhatsApp-kanaal van Purmerend. Ook razendsnel het laatste nieuws in je app? Volg het Rodi-kanaal nu (anoniem) via deze link.
Meer nieuws uit Purmerend?
Ontvang de laatste updates per mail — schrijf je hier in!
Heb je ook een nieuwtje? — Tip hier onze redactie