Zo pakken populisten jou in, vertelt Bas Erlings in Purmerend

Erlings koos bewust voor het theater. “Het theater biedt iets wat televisie, radio en sociale media steeds minder bieden: tijd. Tijd om een verhaal goed te vertellen, verbanden te leggen en echt de diepte in te gaan. Veel onderwerpen zijn te complex voor een talkshow van acht minuten. In het theater kan ik mensen meenemen in het hele verhaal.”

De titel is volgens Erlings bewust gekozen. “Voor mij vat die titel de essentie van populisme samen. Populisten vragen niet in de eerste plaats om je stem. Ze vragen om je gevoel. Je angst, je onzekerheid, je boosheid. Dat zijn krachtige emoties. Hoe meer van die emoties beschikbaar zijn, hoe makkelijker het wordt om mensen in beweging te krijgen.”

Behoefte aan duiding

Erlings wil met de voorstelling inspelen op een behoefte die hij bij veel mensen ziet. “Ik merk dat veel mensen voelen dat er iets verandert in de samenleving, maar moeite hebben om precies te benoemen wat er gebeurt. Ik zie hoe politieke tegenstellingen toenemen, hoe het publieke debat verhardt en hoe emoties steeds vaker belangrijker lijken te worden dan feiten. Ook zie ik veel mensen met behoefte aan duiding. Niet aan nóg meer meningen, maar aan inzicht.”

Brein en populisme

Waarom populisme zo goed werkt? Volgens Erlings ligt het aan de manier waarop mensen werken. “Mensen zijn niet gevoelig voor dit soort boodschappen omdat ze dom zijn, maar omdat ons brein zo werkt. We zoeken zekerheid, overzicht en een groep waar we bij horen. Populistische leiders begrijpen dat goed en spelen daar effectief op in.”

Erlings maakte jarenlang verkiezingscampagnes van dichtbij mee. “Een van de belangrijkste lessen die ik heb geleerd, is dat feiten belangrijk zijn, maar emoties vaak bepalend. Mensen nemen beslissingen zelden puur rationeel, of ze nu consument, werknemer of kiezer zijn. Wie menselijk gedrag wil begrijpen, moet begrijpen welke emoties onder de oppervlakte spelen.”

Politici als Trump, Wilders en Orbán komen in de voorstelling voorbij, maar zij staan volgens Erlings niet centraal.

“Uiteindelijk gaat de voorstelling niet over hen. Het gaat over een mechanisme. Over een manier van communiceren die wereldwijd terugkomt. Als je dat eenmaal herkent, zie je het overal. Daarom gaat de voorstelling misschien nog wel meer over onszelf dan over politici.”

Spiegel

Erlings houdt het publiek ook een spiegel voor. “Waar staat Nederland eigenlijk in een steeds populistischer wordende wereld? Welke signalen herkennen we wel en welke misschien nog niet?”

Ondanks de titel verwacht Erlings geen sombere avond. “De voorstelling gaat weliswaar over angst, polarisatie en populisme, maar uiteindelijk vooral over begrip. Als je begrijpt hoe bepaalde mechanismen werken, ben je er ook minder kwetsbaar voor. Begrip geeft ruimte om zelf keuzes te maken. Ik hoop dat mensen naar huis gaan met meer inzicht, meer nuance en vooral meer grip.”

Volgens Erlings raakt het onderwerp iedereen. “Populisme wordt vaak besproken alsof het iets is dat anderen overkomt. Terwijl het eigenlijk over ons allemaal gaat: hoe wij denken, voelen en reageren. Juist daarom is het belangrijk om te begrijpen.”

Bas Erlings

Bas Erlings is campagnestrateeg, auteur en een van de bekendste duiders van politieke communicatie in Nederland. Hij stond jarenlang aan de basis van de verkiezingscampagnes van de VVD onder leiding van Mark Rutte. Ook is hij mede-eigenaar van strategisch adviesbureau Sue & The Alchemists. Zijn boek Het spel van de populist werd een bestseller en nu staat hij voor het eerst in het theater.