Eén familie, twee kampen: schrijver Niko Stammes ontrafelt het oorlogsverleden van zijn familie in Niedorp en Schagen

Het begon met verhalen die niet helemaal leken te kloppen. Een familielid bleek tijdens de oorlog overtuigd NSB’er te zijn geweest en handelde in huizen van gedeporteerde Joden. Andere familieleden kozen juist de kant van de bevrijders. Stammes wilde weten wat er werkelijk was gebeurd. Hij verzamelde documenten, interviewde mensen en reisde voor zijn onderzoek onder meer naar Canada, Duitsland en Oostenrijk.

Armoede, emigratie en twee oorlogen

Het boek beschrijft de periode van 1865 tot 1965, waarin elf kinderen uit de families Stammes en Butter hun eigen weg vonden. Hun levens werden gevormd door armoede, emigratie, maatschappelijke veranderingen en twee wereldoorlogen. Ook de verschillende achtergronden van de families spelen een rol. De familie Stammes was generaties lang verbonden met de bestuurlijke elite van Schagen. De familie Butter kwam uit een boerenmilieu en kende bovendien veel verdriet: in de generatie vóór Niko’s oma overleden negentien kinderen. Met het huwelijk van Trien Butter en Ko Stammes kwamen de twee families samen.

Emigratie naar een nieuwe toekomst

De landbouwcrisis aan het einde van de negentiende eeuw bracht veel boeren ertoe hun geluk elders te zoeken. Ook binnen de families Stammes en Butter vertrokken familieleden naar het buitenland, onder meer naar Canada en Zuid-Afrika. Vier van de elf hoofdpersonen uit het boek emigreerden. Hun vertrek maakte deel uit van een grotere emigratiegolf die het platteland ingrijpend veranderde. Stammes beschrijft hoe deze keuzes hun levens beïnvloedden, terwijl de wereld om hen heen steeds verder veranderde.

Begrip voor omstandigheden

Tijdens zijn onderzoek leerde Stammes niet alleen wat er was gebeurd, maar kreeg hij ook meer begrip voor de omstandigheden waarin mensen hun keuzes maakten. Dat betekent niet dat hij hun daden goedpraat. Een oudoom van wie hij hield, bleek tijdens de oorlog betrokken bij de verkoop van Joods vastgoed.

“Een verklaring, geen excuus. Terecht dat hij gestraft is, heulen met de bezetter kan niet. Toch heb ik ook gevoelens van empathie voor het vreselijk moeilijke leven dat hij had”, vertelt de auteur.

Toch weer contact

Opvallend vindt Stammes hoe familieleden na de oorlog ondanks hun tegengestelde keuzes weer contact hadden. Zijn oudoom Jan, die met de Prinses Irene Brigade tegen de Duitsers vocht, bezocht na de oorlog zijn schoonzus Trien Butter in kamp Westerweg, waar zij gedetineerd zat. De brieven tussen de broers waren steunend en liefdevol. Stammes: “Hoe mooi: de familieband is sterker dan de politiek!”

Het zwijgen werkte door

Dat er na de oorlog weinig over het verleden werd gesproken, begrijpt Stammes inmiddels beter. Mensen moesten verder en waren voor werk en levensonderhoud vaak weer op elkaar aangewezen. Het zwijgen werkte door in volgende generaties. Tijdens een boekpresentatie in Schagen bleek hoe weinig mensen nog weten over de oorlogskeuzes in hun familie

Na ongeveer vijftig jaar onderzoek besloot Stammes op zijn zeventigste zijn bevindingen op papier te zetten. Hij wilde het boek ook delen met oudere familieleden, zolang zij de verhalen nog konden herkennen.

Volgens Stammes zullen ook andere Noord-Hollanders veel herkennen in de geschiedenis. Achter de oude boerderijen en dorpsstraten schuilen levens vol verlies, veerkracht en ingrijpende keuzes. Met Uit de schaduw, in het licht wil hij die verhalen bewaren voor volgende generaties.

Het boek ‘Uit de schaduw, in het licht’ is onder andere te koop bij Boekhandel Plukker in Schagen. Donderdag 12 november komt Stammes om 15.00 uur naar de Roode Eenhoorn in Nieuwe Niedorp. Aansluitend is er gelegenheid om een exemplaar te kopen en te laten signeren.

Dit bericht is ook gedeeld via ons WhatsApp-kanaal van gemeente Schagen. Ook razendsnel het laatste nieuws in je app? Volg het Rodi-kanaal nu (anoniem) via deze link.