Het rauwe leven van Uitgeester verzetsheld Jan Brasser: ‘Zó begaan met iedereens lot’

Het verhaal toont de moedige verzetsdaden en hoe de gevolgen van zijn keuzes tijdens de Tweede Wereldoorlog hem zijn hele leven bleven achtervolgen. De uitdagende rol van Jan Brasser wordt gespeeld door acteur Torsten Colijn. Er is aandacht voor onder andere Brasser zijn rol bij de Februaristaking bij de Hoogovens en diverse verzetsacties, waarbij ook de personages Hannie Schaft en Jan Bonekamp in actie komen.

Geboortehuis en onderduikadres

Torsten heeft zich flink verdiept om in de huid van Witte Ko te kruipen. ‘‘Ik ben heel blij dat er bewegend beeld bewaard is gebleven. Dat geeft mij wat houvast over zijn persoonlijkheid en manier van doen. Ik ben ook met een kleindochter van Jan op pad geweest. Zij vertelde mij hoe hij was en heeft mij meegenomen naar zijn geboortehuis in Uitgeest en naar een onderduikadres waar hij zijn toevlucht zocht.’’

Strijden tegen de Duitse bezetter

Het levensverhaal van Jan raakt Torsten. ‘‘Hij bleef zo ongelooflijk nuchter, terwijl hij bergen heeft verzet. Een harde werker, arbeider bij de toenmalige Hoogovens. Van wat ik heb begrepen, was hij ervan overtuigd dat er gestreden moest worden tegen de Duitse bezetter, tegen het fascisme en vóór bepaalde idealen. Niet zozeer om zichzelf te profileren als een dappere held, maar eerder het tegenovergestelde. Hij dacht goed na over de risico’s en nam dan weloverwogen een besluit. Hij gaf leiding, maar bij voorkeur deed hij het zelf, ook om anderen te beschermen.’’

Intens en illustratief

‘‘We laten tijdens de voorstelling veel aan de verbeelding van de kijker over’’, vervolgt Torsten. ‘‘Een treffend voorbeeld van de verzetsdaden die Witte Ko in gang heeft gezet, is de aanslag op Ragut. Hij was een NSB’er die in 1944 aan het hoofd van de politie stond. Witte Ko gaf opdracht aan Hannie Schaft en zijn beste vriend Jan Bonekamp om samen Ragut om te brengen. Bonekamp raakte levensgevaarlijk gewond en dat wordt heel dramatisch in scene gezet. Heel intens en heel illustratief voor de daden van Witte Ko.

Worstelen na de oorlog

Ondanks alles hield Brasser zijn rug recht en bleef hij pal staan voor de mensen onder zijn leiding. Tot ver na de oorlog bleef hij worstelen met zijn emoties. Hij nam nooit deel aan feesten rond de bevrijding. Hij stond het zichzelf niet toe. Hij beulde zichzelf af, juist na de oorlog. Er is één scene waarin je ziet hoe Witte Ko op latere leeftijd nog altijd worstelde met de gevolgen van zijn keuzes. Torsten: ‘‘Het is een beetje een onwerkelijke scene, met verzetsstrijders van vroeger, die hem confronteren met represailles door de bezetter. In die scene komt heel goed naar voren hoezeer de beste man begaan was met het lot van anderen.’’

Akelig veel overeenkomsten

Torsten hoopt dat het publiek zich realiseert dat er akelig veel overeenkomsten zijn met de huidige tijd. ‘‘We spelen een gedramatiseerd verhaal, gebaseerd op historische feiten. Er woedt al jaren een gruwelijke oorlog in Europa, op slechts enkele uren vliegen vanaf Nederland. Dat lijkt voor sommigen wellicht een ver-van-mijn-bed-show, maar stel je voor dat jij zelf opeens voor keuzes komt te staan waar Witte Ko ook mee te maken heeft gehad.’’

‘Dát intrigeert mij’

Als Torsten één vraag zou kunnen stellen aan Jan Brasser, zou hij willen weten wat hij gedaan zou hebben als het inderdaad tot een confrontatie was gekomen met het toenmalige regime in de Sovjet-Unie. ‘‘Brasser zat na de Tweede Wereldoorlog jarenlang in de lokale politiek. Ik heb begrepen dat hij heeft gezegd dat hij ook ten strijde zou zijn getrokken tegen de Russen, net als hij eerder had gedaan tegen de Nazi’s. Dat dubbele, althans zo lijkt mij dat, dát intrigeert mij.’’