Van houtzaagmolen tot fort: Deze bijzondere monumenten in Uitgeest openen dit weekend hun deuren

De Open Monumentendagen zijn bij uitstek een moment om plekken te bezoeken waar inwoners en bezoekers normaal gesproken niet altijd binnen kunnen kijken. In Uitgeest is er gedurende het weekend een gevarieerd programma met rondleidingen, exposities, muziek en verhalen. Daarmee is er niet alleen aandacht voor de gebouwen zelf, maar vooral ook voor de mensen en gebeurtenissen die onderdeel zijn van de lokale geschiedenis.

De dorpskerk als historisch middelpunt

Een van de blikvangers is de Protestantse dorpskerk. De kerk vormt al eeuwenlang een herkenbaar onderdeel van het centrum van Uitgeest. De oudste delen van het gebouw dateren uit de veertiende eeuw. Daarmee is de kerk niet alleen een plek van religieuze betekenis, maar ook een tastbare herinnering aan de lange geschiedenis van het dorp.

Op zaterdag kunnen bezoekers de kerk bezichtigen en onder begeleiding de kerktoren beklimmen. Een bijzondere ervaring, want boven in de toren is onder meer het historische uurwerk te bekijken. Tijdens de rondleiding wordt verteld over de geschiedenis van de kerk en over de verschillende onderdelen van het monument. Wie de klim naar boven maakt, krijgt bovendien een heel ander perspectief op Uitgeest.

Uitgeest in de Klare Lijn

Ook het gemeentehuis staat tijdens de Open Monumentendagen in het teken van de geschiedenis van Uitgeest. Daar is de expositie ‘Uitgeest in de Klare Lijn’ te zien, met werk van kunstenaar Eric J. Coolen.

Centraal in de tentoonstelling staat Cornelis Corneliszoon van Uitgeest, een van de bekendste historische inwoners van het dorp. Hij wordt gezien als de uitvinder van de houtzaagmolen. Zijn uitvinding betekende een belangrijke ontwikkeling voor de houtverwerking en speelde een rol in de groei van de Nederlandse scheepsbouw.

De expositie vormt daarmee een mooie verbinding tussen kunst en lokale geschiedenis. Het verhaal van Cornelis Corneliszoon is immers onlosmakelijk verbonden met de ontwikkeling van Uitgeest en met de technieken die vanuit het dorp een veel grotere betekenis kregen.

Het verhaal van hout en water

Wie nog meer wil ontdekken over de invloed van de houtzaagmolen, kan terecht op Erfgoedpark De Hoop. Hier vertellen vrijwilligers bezoekers over de historische houtdroogloods en de houtzaagmolen. Ook wordt stilgestaan bij het landschap waarin Uitgeest is ontstaan: het Oer-IJ-gebied.

Dat landschap vertelt een verhaal dat veel verder teruggaat dan de geschiedenis van het huidige dorp. Het Oer-IJ was ooit een belangrijke riviermonding die het landschap van deze omgeving mede heeft gevormd. Sporen van die geschiedenis zijn nog altijd terug te vinden in de omgeving. Tijdens de Open Monumentendagen komen verschillende verhalen over landschap, industrie en bewoning samen.

De vrijwilligers op De Hoop geven daarbij niet alleen uitleg over de monumenten, maar brengen ook de verhalen achter het erfgoed tot leven. Dat maakt een bezoek interessant voor zowel mensen die al veel over de geschiedenis van Uitgeest weten als voor bezoekers die er voor het eerst mee kennismaken.

Forten vertellen een ander verhaal

Ook de militaire geschiedenis krijgt tijdens het monumentenweekend een prominente plek. Zowel Fort K’IJK als het Fort aan de Ham zijn geopend voor bezoekers. De forten maken deel uit van de Stelling van Amsterdam, het omvangrijke verdedigingsstelsel dat aan het einde van de negentiende en het begin van de twintigste eeuw rond Amsterdam werd aangelegd.

De forten herinneren aan een tijd waarin Nederland rekening hield met oorlogsdreiging en waarin water een belangrijke rol speelde in de verdediging van het land. Tegenwoordig hebben de gebouwen een heel andere functie. Ze zijn waardevolle historische plekken waar bezoekers zich kunnen verdiepen in het militaire verleden en in de manier waarop de Nederlandse strijdkrachten zich voorbereidden op mogelijke conflicten.

Tijdens de Open Monumentendagen zijn er exposities, rondleidingen en verhalen te ontdekken. Daarmee sluiten de forten ook goed aan bij het thema ‘Veerkrachtig erfgoed, in tijden van onzekerheid’. De gebouwen laten zien hoe eerdere generaties omgingen met onzekerheid en dreiging, terwijl het erfgoed nu opnieuw een rol speelt als plek om verhalen uit het verleden door te geven.

Een weekend vol geschiedenis

De Open Monumentendagen bieden inwoners van Uitgeest en bezoekers van buiten de gemeente een mooie gelegenheid om de eigen omgeving eens met andere ogen te bekijken. Achter bekende gebouwen en plekken gaan vaak verhalen schuil die niet direct zichtbaar zijn. Juist tijdens dit weekend krijgen die verhalen extra aandacht.

Van de eeuwenoude dorpskerk en het historische uurwerk tot de houtzaagmolen, het Oer-IJ-landschap en de forten van de Stelling van Amsterdam: samen laten de locaties zien hoe veelzijdig het erfgoed van Uitgeest is. Religie, landschap, techniek, kunst en militaire geschiedenis komen er samen.

Het volledige programma van de Open Monumentendagen in Uitgeest is te vinden via de gemeentelijke website. De programmakaart is vanaf 1 september verkrijgbaar bij het gemeentehuis, de bibliotheken en de historische musea. Tijdens het monumentenweekend is de kaart ook beschikbaar bij de deelnemende monumenten.

Wie altijd al eens achter deuren heeft willen kijken die normaal gesloten blijven, of gewoon nieuwsgierig is naar het verhaal achter de monumenten in de eigen gemeente, heeft op 12 en 13 september alle reden om op ontdekkingstocht te gaan. Open Monumentendag 2026 laat zien dat het verleden van Uitgeest niet alleen in stenen en gebouwen zit, maar vooral in de verhalen die we blijven vertellen.