Nieuwe dagbesteding voor mensen met dementie in Wijk aan Zee wil vooral kijken naar wat wél kan: ‘Het leven stopt niet bij een zorginstelling’

De nieuwe dagbesteding sluit aan bij de komst van Zorghuis Tappenbeck, een kleinschalige woonvoorziening voor mensen met dementie die in september 2027 de deuren opent in Wijk aan Zee. Vanuit dat initiatief ontstond ook het idee voor dagbesteding in het dorp. “Voor mensen met dementie zijn er in Wijk aan Zee relatief weinig voorzieningen”, vertelt de initiatiefnemer. “Veel mensen gaan voor dagbesteding naar Beverwijk of Heemskerk. Daarvoor moeten inwoners altijd het dorp uit. Ik vind dat een belasting voor mensen. Mensen met dementie gedijen het beste in hun eigen omgeving. Daarom misten we een vorm van dagbesteding in Wijk aan Zee. Daar springen we in.”

Kijken naar wat iemand wél kan

De dagbesteding onderscheidt zich volgens de initiatiefnemers niet zozeer door het soort activiteiten, maar vooral door de manier waarop naar mensen wordt gekeken. Het uitgangspunt uit de wijkverpleging wordt meegenomen: niet kijken naar wat iemand niet meer kan, maar juist naar wat nog wél mogelijk is. “Sociale contacten zijn belangrijk en activiteiten die aansluiten bij persoonlijke interesses zijn belangrijk. Maar het allerbelangrijkste is iemand zien als persoon. Wat heeft iemand gedaan in het leven? Hoe heeft iemand zijn of haar leven geleid? Welke normen en waarden zijn belangrijk? En bovenal: waar wordt iemand blij van?”

Die persoonlijke benadering begint al bij het intakegesprek met de deelnemer en diens familie of mantelzorger. De groep blijft bewust klein, met maximaal acht deelnemers. Daardoor is er ruimte voor persoonlijke aandacht en kunnen medewerkers beter aansluiten bij de individuele behoeften. Ook de sfeer speelt een belangrijke rol. Bij binnenkomst klinkt zachte muziek en worden deelnemers hartelijk ontvangen. “Sfeer is het eerste wat je oppikt als je een ruimte binnenkomt.”

Geen ‘dagje zitten’, maar eropuit

Wie denkt aan dagbesteding voor mensen met dementie, heeft misschien een beeld van mensen die de hele dag binnen zitten en knutselen. De initiatiefnemers willen juist laten zien dat er veel meer mogelijk is.

Een dag begint rond 10.00 uur met koffie en iets lekkers. Daarna volgt een activiteit. Dat kan bijvoorbeeld een bijeenkomst zijn met iemand die vertelt over de geschiedenis van Wijk aan Zee, waarbij oude foto’s en verhalen worden bekeken. Maar ook bewegen, muziek, creativiteit of techniek behoren tot de mogelijkheden.

Na een lichte lunch – een boterham met verse soep – volgt een tweede activiteit. Bij voorkeur gaan de deelnemers naar buiten. Een wandeling door het dorp, een uitstapje of een andere activiteit in de omgeving behoort tot de mogelijkheden. Rond 14.00 uur wordt de dag afgesloten en worden de deelnemers weer naar huis gebracht. “Veelal proberen we eropuit te gaan. Beweging, frisse lucht, zonlicht en sociale contacten zijn belangrijk voor hoe iemand zich voelt.” Er is daarbij bewust ruimte voor verschillen tussen mensen. De één vindt het heerlijk om creatief bezig te zijn, terwijl een ander liever wandelt, naar muziek luistert of iets technisch doet. Niemand wordt gedwongen om aan een activiteit mee te doen.

De eerste dag: met de pont een visje eten

Dat persoonlijke karakter wordt meteen duidelijk bij de eerste kennismaking. Deelnemers drinken eerst samen koffie en maken kennis met elkaar. Daarna wordt er iets bijzonders gedaan: met de auto gaat de groep over de pont richting IJmuiden om samen een visje te eten. “Zo brengen we gezonde buitenlucht, zonlicht, sociale contacten, eten en drinken en even weg zijn uit de huiselijke omgeving bij elkaar.” Het is precies wat de initiatiefnemers voor ogen hebben: een plek waar mensen niet alleen naartoe gaan omdat het nodig is, maar omdat ze er daadwerkelijk naar uitkijken.

Een vertrouwde plek in het eigen dorp

Dat de dagbesteding juist in Wijk aan Zee komt, is geen toeval. De initiatiefnemers vinden het belangrijk dat inwoners ook wanneer zij gezondheidsproblemen krijgen, zoveel mogelijk onderdeel kunnen blijven van hun eigen gemeenschap.

“Binnen een gemeenschap als Wijk aan Zee moet je een voorziening creëren zodat mensen ook met gezondheidsklachten in het dorp kunnen blijven. Voor de sociale dynamiek is dat prettig. We kennen elkaar en we kennen ons eigen denken.” De initiatiefnemers zien daarin ook iets terug van de cultuur van Wijk aan Zee. “Wijk aan Zee staat erom bekend dat mensen zelfstandig soms ingewikkelde initiatieven oppakken. We constateren iets en vervolgens stropen we de mouwen op.” Voor de nieuwe dagbesteding is inmiddels ruimte gevonden in dorpshuis De Moriaan. De initiatiefnemers spreken hun waardering uit voor Ruud Korten, die de ruimte hiervoor beschikbaar heeft gesteld. “Dankzij hem kunnen wij zonder te veel bureaucratisch gedoe starten en onze focus behouden op de cliënten en de organisatie. De lijntjes zijn kort en dat is vertrouwd.” Ook vanuit de gemeenschap is er belangstelling. Mensen hebben zich al gemeld als vrijwilliger en bedrijven hebben hulp aangeboden.

Ook de mantelzorger krijgt even lucht

De dagbesteding is er niet alleen voor de deelnemer zelf. Dementie heeft vaak gevolgen voor het hele gezin en legt een flinke druk op mantelzorgers. Juist nu mensen steeds langer thuis wonen, wordt er veel gevraagd van familieleden. “Voor mantelzorgers is het prettig om met een geruststellend gevoel iemand bij ons te kunnen brengen. Dan zijn de handen even vrij voor iets anders dan zorgen.” Dat kan iets kleins zijn, maar juist die paar uur kunnen veel betekenen. Tijd voor werk, een boodschap, een afspraak of simpelweg even rust. De medewerkers willen daarnaast ook een luisterend oor bieden en waar nodig praktisch meedenken. Door hun ervaring in de wijkverpleging beschikken zij over kennis van de zorg en de vragen die daarbij kunnen komen kijken.

‘Ik ben niet gek’

Toch is de stap naar dagbesteding voor sommige mensen best groot. De initiatiefnemers merken dat er soms weerstand bestaat. “Wat we veel horen is dat mensen een drempel over moeten. Bijvoorbeeld: ‘Ik ga daar niet bij zitten’ of ‘Ik ben niet gek’. Maar daar gaat het helemaal niet om. Het gaat erom dat iemand er een paar uurtjes tussenuit is, in een veilige en warme omgeving.” Ook het beeld van de gemiddelde deelnemer verdient volgens hen bijstelling. De doelgroep bestaat niet uitsluitend uit hoogbejaarde mensen. “De gemiddelde leeftijd is halverwege de zestig. Dat brengt een heel andere dynamiek met zich mee.” Daarom willen de initiatiefnemers ook nadrukkelijk naar buiten blijven gaan en activiteiten organiseren die passen bij die verschillende leeftijden en interesses.

Iedereen hoort erbij

Een belangrijk uitgangspunt is dat dementie niet betekent dat iemand niet meer mee kan doen in de samenleving. “Het is bij mij uitgesloten dat mensen met gezondheidsproblemen niet meer deelnemen aan de samenleving. Dat past ook bij Wijk aan Zee. Zowel met de dagbesteding als met Zorghuis Tappenbeck zetten wij gezamenlijk het leven voort. Het stopt niet bij ons als instelling. De mensen die in onze gemeenschap wonen, horen erbij.” Dat past volgens de initiatiefnemers bij hoe zij Wijk aan Zee kennen: mensen kijken naar elkaar om en het is normaal dat iedereen onderdeel blijft van de gemeenschap.

‘Daar moet je zijn voor een leuke plek’

De komende tijd ligt de nadruk vooral op een goede start. Klein beginnen, de groep leren kennen en vanuit daar verder bouwen. De ambitie is om uiteindelijk twee groepen van maximaal acht mensen te kunnen vormen. Maar succes wordt niet alleen in aantallen gemeten. “Als we over een jaar bekendstaan als: ‘Daar moet je zijn voor een leuke plek, daar doen ze leuke dingen en hebben de mensen oog voor elkaar’, dan zou ik dat een succes vinden.” Het belangrijkste doel is uiteindelijk misschien wel het eenvoudigste: dat deelnemers na afloop thuis iets te vertellen hebben en uitkijken naar de volgende week. “Als dat zou lukken, dan is ons doel bereikt.” Voor mensen met dementie of hun naasten die nog twijfelen, is de uitnodiging dan ook laagdrempelig: “Maak een afspraak en kom geheel vrijblijvend een keertje langs om te kijken.” Zo wil de nieuwe dagbesteding niet alleen een plek voor zorg worden, maar vooral een plek waar mensen elkaar ontmoeten, plezier maken en – ondanks dementie of andere gezondheidsproblemen – gewoon onderdeel blijven van het leven in Wijk aan Zee.