Geen luxe, wel dankbaarheid: vier jaar Oekraïense opvang in Westland

Door John Navarro

Wie Oekraïense vluchtelingen ontmoet, treft opvallend vaak vriendelijke en bescheiden mensen. In begin maart 2022 arriveerden de eerste ontheemden in Westland. Sommigen hadden niet meer bij zich dan een tas met wat persoonlijke spullen en één jas. Ook huisdieren werden meegenomen, ondanks dat dit in veel opvanglocaties niet was toegestaan. Een vrouw keerde zelfs terug naar Oekraïne omdat zij afstand moest doen van haar Duitse herder. Haar zoon verblijft nog altijd in Nederland.

Verschillen binnen Oekraïne

De achtergrond van de vluchtelingen verschilt sterk. Oekraïne kent arme regio’s, een groeiende middenklasse en welvarender stedelijke gebieden. Veel, met name jonge, vluchtelingen zijn goed opgeleid en spreken Engels of andere talen. Via sociale media, waaronder Telegram, volgen zij het wereldnieuws op de voet.

De wens om los te komen van Russische invloed speelde een belangrijke rol bij de verkiezing van president Zelensky, die vooral onder jongeren populair was. Inmiddels is hij oorlogspresident. De politieke toekomst van Oekraïne is onzeker, mede door druk van de VS en de voortdurende strijd aan het front. Nu presidentsverkiezingen houden in een land wat voortdurend bestookt wordt, is een onmogelijke vraag.

Cijfers uit Westland

Volgens recent gepubliceerde cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) kwamen in 2022 in totaal 954 Oekraïense vluchtelingen naar Westland. Zij werden ondergebracht in gemeentelijke opvanglocaties, vaak nog in aanbouw, of bij gastgezinnen. Kinderen stroomden snel in bij de Taalschool Westland en integreerden opvallend snel. Sommigen spraken binnen één jaar al vloeiend Nederlands.

Inmiddels staan 2.182 Oekraïners ingeschreven in de gemeente Westland. Van hen zijn 1.578 alleenstaand. De overige 604 personen maken deel uit van gezinnen, doorgaans vrouwen met kinderen. Mannen tussen de 25 en 60 jaar zijn in Oekraïne in principe dienstplichtig; velen bevinden zich aan het front.

Sobere opvang

De leefomstandigheden in Westland zijn sober. In gemeentelijke opvanglocaties delen gezinnen soms een woonruimte van circa 35 vierkante meter. Vijf personen in een caravan is geen uitzondering. Onder meer in De Lier staan tijdelijke woonunits die zichtbaar onderhevig zijn aan slijtage. Als mensen geen gebruik maken van de gemeentelijke opvang leven ze vaak in veel te kleine kamers en ruimtes. Ook daar geen luxe maar wel zekere geborgenheid. Maar ook hier ligt uitbuiting op de loer.

Openlijke klachten zijn zeldzaam. “Wij zijn hier veilig,” klinkt het vaak. Maar achter die woorden gaan verhalen schuil van verlies, angst en dagelijkse zorgen om achtergebleven familieleden. Dorpen en steden in Oekraïne worden steeds meer getroffen door drones en raketten, ook buiten strategische gebieden.

Nieuwe onzekerheid

Een nieuwe bron van onzekerheid dient zich aan. Op 4 maart 2027 loopt de Europese Richtlijn Tijdelijke Bescherming (RTB) af. Dat betekent dat Oekraïners in Nederland formeel asiel moeten aanvragen om te kunnen blijven. Na jaren van oorlog en ontheemding dreigt daarmee opnieuw een periode van onzekerheid.

De vraag is hoe de Nederlandse regering met deze situatie zal omgaan. Voor veel Oekraïners in Westland blijft veiligheid voorlopig het belangrijkste, ook als dat betekent leven zonder luxe.