1,5 miljoen Nederlanders vermoeden onveilige relatie in hun omgeving

Elke acht dagen wordt in Nederland een vrouw vermoord door haar (ex-)partner. Daar gaat in veel gevallen een periode van dwingende controle aan vooraf. Dat is het structureel uitoefenen van controle of druk door de ene partner op de andere. Die controle kan levens verwoesten, maar toch handelen omstanders niet altijd naar hun gevoel.

Meer dan dertig incidenten

Vaak zijn er meer dan dertig incidenten nodig voordat slachtoffers professionele hulp zoeken. Omstanders kunnen het patroon van dwingende controle eerder doorbreken, benadrukt Lena Oliver. Zij verloor haar zus door femicide en is voorzitter van de Federatie Nabestaanden Geweldslachtoffers.

“Bekenden herkennen de signalen van dwingende controle vaak eerder dan het slachtoffer zelf”, zegt Oliver. “Volg je gevoel als je de signalen ziet en laat weten dat je er voor de ander bent. Je kan er een mensenleven mee redden.”

Bij zeven op de tien mensen die denken dat een relatie onveilig is, leeft dat gevoel sterk tot heel sterk, blijkt uit onderzoek van Motivaction. De meeste omstanders herkenden de onveilige situatie niet aan één enkel moment, maar aan een combinatie van signalen. Zoals extreem jaloers gedrag, controle, heftige ruzies, emotioneel geweld of een partner die steeds meer invloed krijgt op met wie iemand contact heeft.

Meest opvallende signalen

Uit het onderzoek komen vijf veelvoorkomende signalen naar voren:

• Constant controleren: de ene partner controleert, domineert en beperkt de vrijheid van de andere partner.

• Weghouden bij familie en vrienden: een partner schermt de ander af, waardoor die zich sociaal steeds verder terugtrekt.

• Emotioneel geweld: kleineren, vernederen, manipuleren, bedreigen en angst aanjagen.

• Fysiek geweld: slaan, duwen en ander lichamelijk geweld.

• Extreem jaloers gedrag: de ene partner controleert de andere continu, vaak uit jaloezie of achterdocht.

Toch niet altijd actie

Ondanks het sterke gevoel handelt niet iedereen naar de signalen. Veertig procent van de omstanders wil zich niet bemoeien met de relatie. Een kwart twijfelt of het écht een onveilige relatie is, en 22 procent is bang het erger te maken.

Minister Van Weel van Justitie en Veiligheid begrijpt die drempel, maar roept mensen toch op te handelen. “Dwingende controle verwoest levens. Niet alleen van slachtoffers, maar van hele families”, zegt Van Weel. “We zetten ook andere stappen. Zo hebben we als kabinet voor de zomer een wetsvoorstel gepubliceerd om psychische mishandeling en dwingende controle strafbaar te maken.”

Oliver sluit zich daarbij aan. “Je gevoel klopt vaak. Laat diegene weten dat je er altijd voor de ander bent. Dat kan al het verschil zijn tussen leven en dood”, zegt ze.

Campagne en posters

Vanaf woensdag 26 augustus hangen in tien grote steden posters met signalen van dwingende controle. Daarnaast krijgt de campagne ‘Waar ben je?’ een vervolg. In persoonlijke video’s vertellen nabestaanden van femicideslachtoffers hun verhaal en roepen ze op om er voor iemand te zijn.

De campagne is onderdeel van het rijksplan van aanpak ‘Stop femicide!’. Het ministerie van Justitie en Veiligheid werkt daarin samen met onder andere Veilig Thuis, politie, het Openbaar Ministerie en de Raad voor de Kinderbescherming.

Wie zich zorgen maakt over iemand in de omgeving, kan terecht op veiligthuis.nl voor advies. Daar is ook anoniem chatten mogelijk.