Bizar maar waar: Alkmaar kende ooit het uitbesteden van kinderen en ouderen
SCHAGEN/ALKMAAR - Met De Bestedeling, het nieuwe boek van Menno Lanting (verschijnt 16 september na twee jaar onderzoek), krijgt ook de regio Alkmaar en Schagen een plek in de vergeten geschiedenis van de uitbestedingen en kinderveilingen.
Nog tot in de twintigste eeuw werden kinderen en ouderen hier letterlijk bij opbod toegewezen: wie het laagste bedrag vroeg om hen in huis te nemen, “won” de veiling.
In Alkmaar kwamen veel kinderen zonder ouders terecht in het Burgerweeshuis. Daarnaast kende de stad de zogenaamde stadsbestedelingen: wezen waarvan de ouders al bij leven hadden vastgelegd dat hun kinderen in het gesticht zouden worden opgenomen. Ook ouderen, ongeneeslijk zieken en mensen die destijds “idioten” werden genoemd, werden in instellingen geplaatst. Op papier bood dat structuur en zorg, maar ook daar bepaalden armoede en de beschikbare middelen de werkelijkheid. Heel anders was de praktijk in Schagen en de dorpen van de toenmalige gemeente Zijpe. Daar bestonden geen weeshuizen en was het burgerlijk armbestuur aangewezen op uitbesteding. Kinderen en ouderen werden tegen bedragen van één tot negen gulden per maand uitbesteed aan boeren- of arbeidersgezinnen. Vaak ging het om kinderen uit de regio zelf, maar er zijn ook aanwijzingen dat wezen uit Haarlem of Amsterdam in Noord-Holland werden “geveild” en naar het platteland gestuurd. Voor arme gezinnen betekende een bestedeling niet alleen een bron van inkomsten, maar ook goedkope arbeidskracht op het land.
Cover ‘De Besteding’
Lanting laat zien hoe deze veilingen en het systeem van kostgeld hele levens bepaalden. Soms bood een gezin geborgenheid, vaak betekende het vooral meewerken en zwijgen. “Achter elk bedrag in de kasboeken schuilt een kind of een oude man of vrouw,” zegt hij. De Bestedeling nodigt lezers in Alkmaar, Schagen en de omliggende dorpen uit hun eigen familieverhalen opnieuw te bekijken: wie werd geveild, wie werd uitbesteed, wie moest telkens doorgeplaatst - en welke echo’s van dat verleden klinken vandaag nog door. Het boek bestel je op de website van Bruna.
Meer nieuws uit Alkmaar?
Ontvang de laatste updates per mail — schrijf je hier in!
Heb je ook een nieuwtje? — Tip hier onze redactie