Op ontdekkingsreis in De Alkenaer

 Door Arjan Hoogvorst 

 Zeg je De Alkenaer dan denken kenners direct aan Jan Oijevaar, de antiquaar die de boekenwinkel al zo’n veertig jaar bestiert. Het pand betredend voor het nodige leeswerk of podiumbezoek: iedereen stuit allereerst op boeken… heel veel boeken. 

Jan de boekenman glimlacht om de verwondering wegens die wanden vol leeswerk, plus voor in de winkel nog uit te zoeken stapels. Inmiddels 86 jaar, maar nog vrijwel dagelijks bezig tussen zijn boeken. “Met een achtergrond van onder meer leraar geschiedenis en Nederlands op diverse middelbare scholen, begon ik vier decennia geleden met een boekenzaak aan de Achterstraat. Die groeide al snel uit z’n jasje, zodat ik vier jaar later verkaste naar de huidige winkel aan het Ritsevoort. Destijds was ik al tegen de vijftig”, herinnert Jan zich, die in de jaren zeventig trouwens ook nog welzijnswerker in Oudorp was, zo vertelt ie tussen de regels door. 

Bezieling 

Regels… die zijn inmiddels wel wat aangescherpt bij De Alkenaer, nu Stichting Cultuurpodium De Alkenaer er sinds vijf jaar de scepter zwaait. De boel was namelijk wel wat aan vernieuwing toe, maar dat verhaal volgt nog. 

Ondertussen vertelt Jan voor in de winkel onverstoorbaar zijn verhaal. Je zou er een boek over kunnen schrijven, wie weet komt dat er nog wel van. Het voorste gedeelte herbergt boeken vol verhalen, vol bezieling gekoesterd door een man vol verhalen. Daarvoor is een krantenartikel ontoereikend, dat moge duidelijk zijn. “Ooit had ik ook boeken op de eerste en tweede etage, maar nu het pand is overgegaan in de handen van Vincent van de Vrede bevinden zich daar twee woningen. Hier beneden kan ik nog steeds m’n ei kwijt tussen de boeken, bij elkaar geteld vele duizenden exemplaren. Ongeveer nog een kwart van wat ik had.” 

En zoals ooit ook bij diverse inmiddels her en der verdwenen middenstanders van de oude stempel, weet Jan het nog prima te vinden wanneer iemand iets specifieks zoekt.

“Laatst nog kwam een vrouw de winkel binnen, die op zoek was naar de Engelstalige editie van ‘Gejaagd door de wind’. Een klassieker, prachtig verfilmd ook. Nou vraag ik als grap mensen vaak om een beginregel te citeren, voordat ik ze überhaupt het boek verkoop. Haar vroeg ik om de eindregel. ‘Wilt u het zien?’, vroeg ze daarop en ze stroopte haar mouw op. Stond op haar arm die laatste regel getatoeëerd, serieus!” De vrouw verliet vervolgens even verheugd als Jan de winkel, mét het gewenste boek. 

Een uitstervend ras, zo’n antiquaar met al die boeken en bijbehorende kennis. “Het is natuurlijk niet meer zo rendabel als pakweg twintig jaar terug. Dit soort winkels had je er vijf van in Alkmaar en ik ben vrijwel de laatst overgeblevene. Liefhebbers zijn er blij mee. Ook dagjesmensen en toeristen komen hier over de vloer. En mensen speciaal uit Amsterdam, want daar heeft een kaalslag plaatsgevonden vanwege torenhoge huren. Plus internet natuurlijk, want dit soort handel lijdt onder de alsmaar toenemende webshops. Inmiddels koop ik al vijf jaar niet meer in, maar gelukkig schenken mensen nog wel steeds boeken. Vaak wil iemand wegens ruimtegebrek ervan af, waar ik uiteraard weer blij mee ben.” 

Een specialist wil Jan zichzelf niet noemen; hij heeft boeken op velerlei gebied. “Alkmaar is dan wel geen universiteitsstad, maar bijvoorbeeld onder meer middelbare scholieren bijvoorbeeld weten mij te vinden en komen hier met leeslijstjes binnenlopen. Oud werk dat zij zoeken, heb ik ze te bieden…” 

Bijzonder combinatie 

Dan is het koffietijd en verplaatsen we ons door een uit boekenwanden opgetrokken gang naar achteren, waar zich het cultuurpodium bevindt. Bedrijfsleider Marina Numan en technicus Remko Rijpkema ontvangen ons met verse koffie, plus sfeervolle kerstmuziek. Zij vertellen dat het podium achter in de zaak in 2022 werd geopend. Sindsdien heeft De Alkenaer als toevoeging ‘Podium voor cultuur en debat, antiquariaat & leescafé’. Een bijzondere combinatie ondergebracht in Stichting Cultuurpodium De Alkenaer, met als voorzitter Vincent van de Vrede. 

“Enkele dagen geleden ontvingen wij in de serie Spraakmakers nog Roxane van Iperen, bekend als schrijver van ’t Hooge Nest”, vertelt Marina. Haar foto op het affiche siert naast diverse andere bekende gezichten de wand. 

Modernisatie 

Een ruimte die toe was aan de nodige vernieuwing, vooral ook omdat bezoekers voor toiletbezoek via het podium naar achteren moesten lopen. “Van de zomer zijn daarom de toiletten naar het midden verhuisd, tussen de boekenwinkel en podiumruimte”, vervolgt Marina. “Zodoende beschikken we nu over twee wc’s plus eentje voor minder-validen.” 

Er is nog meer gebeurd met de verbouwing, want een groot deel van de boeken moest tijdelijk wijken voor het doortrekken van de vloer tot aan de voordeur. Ook verscheen een brandwerend plafond, om aan de veiligheidseisen te voldoen. Daarmee kan De Alkenaer voorlopig vooruit, met plek voor 85 bezoekers. 

 Spraakmakers 

Die weten het nog altijd ietwat verscholen podium geregeld te vinden. En niet voor de minste namen, want zo komt eind december Ronald Giphart op bezoek en worden in het nieuwe jaar onder anderen Saskia Belleman, Hanna Bervoets, Bas Haring en Nelleke Noordervliet verwacht. Medio maart geeft niemand minder dan Adriaan van Dis kleur aan de serie Spraakmakers. 

Jaarrond vertier in De Alkenaer, met naast lezingen en optredens ook bijvoorbeeld politieke debatten, gemeentelijke vergaderingen en leesclubs tot internationale boeken aan toe. Dat in een fijne ambiance die de tand des tijds heeft doorstaan en zoals gezegd recent is gemoderniseerd. Met mooie roodfluwelen gordijnen, die het Franse huiskamergevoel compleet maken. 

Dat alles met een bijzonder goed geluid. Technicus Remko: “Muzikant Ernst Jansz kwalificeerde het als fluwelen akoestiek.” 

Openheid 

De Alkenaer, misschien wel het best bewaarde geheim op cultureel gebied in de kaasstad. Al geeft Marina aan, dat de entree aan de straatzijde nog iets meer openheid verdient. Daarmee kunnen mensen door de winkelruit heen tussen de boeken door ook het podiumgedeelte ontdekken. Dát is het: het loopje tussen al dat leeswerk door naar achteren is gewoon een bijzondere ontdekkingstocht. 

Kijk voor meer informatie op www.alkenaer.nl.