Hanneke Vries (67) onderzoekt de betekenis van mannelijkheid in voorstelling By The Dashboardlight

Hanneke Vries wilde vroeger een jongen zijn. Niet letterlijk. Ze wilde vooral de dingen kunnen doen die jongens deden. “Zij hadden naar mijn idee meer vrijheid en hun toekomst leek groter en avontuurlijker.” En daar begon eigenlijk een vraag die jaren later nog steeds in haar hoofd zit. Hoe zou haar leven eruit hebben gezien als ze als jongen was opgegroeid? En hoeveel van wie je bent, wordt eigenlijk bepaald door het feit dat je als jongen of meisje door het leven gaat? Dat is de vraag waarmee Hanneke nu, decennia later, het podium op gaat.

Elf mannen

Hanneke staat in By the Dashboardlight tussen elf mannen. Allemaal mannen van ongeveer haar eigen generatie. Ze kent ze goed en een aantal van hen speelde al eerder met haar.

Dat ze alleen met mannen werkt, is bewust. “Die mannen zijn in dezelfde tijd opgegroeid als ik. Ik vind het interessant om te kijken in hoeverre ze écht anders zijn.” Dus ging Hanneke niet meteen schrijven. Ze ging eerst vragen stellen. Hoe was je als jongetje? Wat deden je vader en moeder thuis? Wie deed welke klusjes? En zou je moeder andere keuzes hebben gemaakt als ze nu jong was geweest?

De mannen kregen opdrachten mee naar huis en deden improvisaties op de vloer. Precies zoals Hanneke dat eerder deed met jongeren. “Je komt erachter dat iedereen anders denkt over dit onderwerp.”

En dat leverde haar zelf ook nieuwe inzichten op. “Ik had niet verwacht dat deze elf mannen anders zouden denken.” Niet omdat ze volgens haar verkeerde of nare dingen denken. Juist niet. Het zit veel meer in kleine dingen. In ideeën die je meekrijgt zonder dat je daar ooit bewust voor kiest. “Je hebt soms niet door hoe je opvoeding onder je eigen huid zit. Hoe bepalend het is voor hoe je denkt en dingen doet.”

Van grapjes tot serieuze vragen

Het is dus een serieus onderwerp. Maar verwacht bij Hanneke geen voorstelling waarin iedereen de hele avond met een ernstig gezicht naar elkaar kijkt. Ze houdt zelf van grove humor. En als enige vrouw tussen elf mannen krijgt ze genoeg materiaal. “Hoe mannen in het dagelijks leven dingen kunnen uitleggen, dat zie je ook terug in de voorstelling.” Mansplaining dus. Hanneke moet er zelf om lachen.

Ook de mannen zorgen voor de nodige humor. Het werken met jongeren is ze gewend, maar deze groep werkt toch nét iets anders. “Een groot verschil is dat alles trager gaat en dat de helft doof is”, lacht ze. Ze zijn ook altijd hun mail kwijt.” En Hanneke zelf? Die werkt inmiddels weer met stapels papier. “Het is echt weer zoals vroeger.”

Niet met een opgeheven vingertje

Hanneke wil met de voorstelling niet vertellen wie er gelijk heeft. Dat past ook niet bij haar. “Ik vond het best spannend om boute uitspraken te doen in het leven. Ik ben absoluut niet zwart-wit, ik ben altijd van de verbinding.” Dat zie je ook terug in het onderwerp. Het gaat niet simpelweg over mannen die fout zitten. Hanneke wil weten waar ideeën vandaan komen. Hoe je wordt gevormd. En waarom sommige verschillen tussen mannen en vrouwen zo hardnekkig blijven. “Het gaat echt niet alleen over mannelijke daders, maar écht over hun opvoeding en hoe zij zich vormen.”

Ze ziet ondertussen ook hoeveel er is veranderd. Haar eigen generatie groeide op in een andere tijd. En haar kinderen weer in een andere. “Bij mijn twee dochters, werden er geen vragen gesteld toen mijn zus Cora met een vrouw ging trouwen. Dat heb ik geleerd. We zijn veel verder, maar we zijn er nog lang niet.”

Ook jongeren houden haar aan het denken. Ze kwam steeds meer jongeren tegen die zich afvroegen: ben ik wel een meisje? Ben ik wel een jongen? “Ik vroeg mij af: als ik zelf nu jong was, zou dat dan anders zijn?”

Eigenlijk doet Hanneke weer wat ze altijd al deed

Hanneke richtte in 1992 Jongerentheater op. Ze begon met Romeo en Julia, maar dan wel helemaal bewerkt door de spelers zelf. Want bij haar zijn spelers niet alleen spelers, maar ook makers. Later ging een groot deel van dat werk op in Artiance, waar Hanneke tot vorig jaar werkte. Nu is ze terug bij de basis.

“Eigenlijk ben ik nu gaan doen waar ik ooit mee begonnen ben.” Samen met mensen op de vloer iets maken. Niet vooraf alles dichttimmeren, maar kijken wat er gebeurt. “Ik weet nooit waar het uitkomt. Ik onderzoek het écht op de vloer.”

En misschien is dat ook precies waarom deze voorstelling interessant is. Hanneke weet het antwoord zelf namelijk ook niet. Ze weet alleen dat ze als meisje ooit dacht dat het leven misschien makkelijker, groter of avontuurlijker zou zijn als ze een jongen was geweest. En dat ze zich nu afvraagt hoeveel daarvan nog steeds geldt. “Als die machtsongelijkheid meer gelijk zou zijn, denk ik dat je bijvoorbeeld veel minder seksueel grensoverschrijdend gedrag zou hebben.”

Met Anne aan haar zijde

Tijdens het maken van de voorstelling werkt Hanneke samen met Anne Stoop. En dat maakt het voor haar extra leuk: Anne kreeg vroeger zelf les van Hanneke. Nu staan ze ineens samen aan de andere kant van het theaterproces.

“Ik vind dat superleuk”, vertelt Hanneke. Anne helpt haar bovendien om scherp te blijven en niet te ver af te dwalen in alle vragen en ideeën die tijdens het maken opkomen. “Zij is heel goed in mij bij de les houden.”

Hanneke blijft niet stilzitten

De voorstelling is inmiddels een paar keer gespeeld, maar voor Hanneke is het gesprek nog lang niet klaar. Tussen de speelperiodes door wil ze verder praten en onder meer in gesprek met de jonge Dolle Mina’s van Alkmaar.

En wie ze graag in de zaal ziet? “Vaders met dochters heen gaan zou ik leuk vinden. Ik hoop dat er veel mannen komen. “Misschien omdat je soms pas begrijpt hoe verschillend twee werelden kunnen zijn, als je er samen naar durft te kijken.

Kom naar de voorstelling

Ben jij benieuwd wat Hanneke en de elf mannen geleerd hebben van elkaar? De voorstelling is 9, 10 en 11 oktober en 26, 27 en 28 maart te zien in Fabrique Unique. Met dank aan subsidie via Alkmaar Maakt Het; een kunstenaars regeling van de gemeente Alkmaar, het Victoriefonds en alle donateurs.