Onbekende verhalen over WOII in Historisch Museum

Door Marieke Roggeveen

Ter gelegenheid van 80 jaar bevrijding heeft Gejus Van Diggele (76) uit Hazerswoude een expositie samengesteld over een facet van WOII dat voor velen nog onbekend is. Hij verzamelt al meer dan 30 jaar alle vormen van spellen en puzzels uit de WOII periode. De duizenden exemplaren uit meer dan 50 landen geven een unieke kijk op de politieke, economische en sociale ontwikkelingen in die tijd. Authentieke foto’s geven een beeld van hoe en onder welke omstandigheden werd gespeeld. 

In 1993 kocht Van Diggele zijn eerste spel: “Een Duits kwartetspel met afbeeldingen van de nieuwe legeruniformen van Duitse militairen. Toen ik hier meer over wilde weten, ontdekte ik dat er over de oorlog van 1940-1945 meer dan een miljoen publicaties zijn verschenen, waarvan slechts twaalf boeken serieus aandacht besteden aan spellen en puzzels. Ik vond het belangrijk om mij in dit onderwerp te gaan verdiepen en zo begon mijn verzameling. Naast een vorm van tijdverdrijf, geeft een spel ook een weerspiegeling van de tijd weer waarin het gespeeld werd.”

‘Laf en Flink tijdens Hinkepink’

De expositie in het kleine museum is overzichtelijk uitgestald in vitrinekasten met daarboven ingelijste spellen en puzzels. Elk object is genummerd en bezoekers kunnen in een catalogus het bijbehorende verhaal lezen. Van Diggele noemt als voorbeeld een klein dominospelletje (nummer 81). “Dit spel is rond 1942 gemaakt door een anonieme Britse militair. Tussen de verplaatsingen en gevechten door waren militairen vaak gedwongen een tijd te wachten op orders van de legerleiding. Dus ook de verveling moest worden bestreden. Omdat hout en karton niet beschikbaar waren, gebruikte de militair voor dit spel aluminium en ijzer van een neergeschoten oorlogsvliegtuig. Je kunt zien dat hij veel tijd had, want het is zorgvuldig gemaakt. De dominosteentjes zijn precies op maat gezaagd en geschuurd, en de stippen zijn netjes met verf aangebracht.”

Van Diggele wijst naar een ingelijst spel met de naam Laf en Flink tijdens Hinkepink. “Dit is misschien wel het meest verkochte Nederlandse bevrijdingsspel. De naam Hinkepink verwijst spottend naar de handicap van Rijkscommissaris Seyss-Inquart, die als gevolg van kinderverlamming met zijn been sleepte. Het spel bestaat uit honderd velden in de vorm van een ganzenbord met karikaturale tekeningen over de oorlog. Bij dit spel staat Laf voor NSB’ers en collaborateurs en Flink voor verzetsstrijders. Degene die als eerste de vrijheidsboom bereikt, heeft gewonnen. Eigenlijk is het geen leuk spel, maar op het moment dat Nederland bevrijd was, moet het toch veel zijn gespeeld. Zelfs na 80 jaar duiken er nog exemplaren op, waarvan de meeste zichtbaar veel zijn gebruikt. Zo vertelt elk item een eigen verhaal.”

Na ruim 30 jaar verzamelen en onderzoeken wil Van Diggele zijn kennis delen in een virtueel museum op internet. Gratis, meertalig en reclamevrij. Met professionele foto’s, ook in detail, en informatie over het object en de maker, maar ook over wat er toen gebeurde in de wereld. “Dit om beter te kunnen begrijpen waarom de spellen en puzzels zo zijn gemaakt, wat ze voor mensen hebben betekend en hoe ze de herinneringen aan deze vreselijke oorlog levend houden.”

De expositie is nog tot en met 16 augustus te bezichtigen in het Historisch Museum aan de Dorpsstraat 66 in Hazerswoude-Dorp. Het museum is iedere zaterdag geopend van 13.00 tot 16.30 uur.