De geschiedenis van Alphen in beeld: rappe groei en modern Alphen

Door Nina van Katwijk

Lange tijd was de Julianastraat de belangrijkste straat van Alphen, al heette het toen nog de Dorpsstraat. Alle reizigers tussen Utrecht en Leiden trokken door deze straat op hun tocht. In 1878 verrees er een treinstation voor de route tussen Leiden en Woerden, aan wat nu het Stationsplein is. Hierdoor werd Alphen het middelpunt van de omgeving. Dit leidde tot een fusie van de dorpen Alphen, Aarlanderveen en Oudshoorn. Zo ontstond in 1918 het begin van de Gemeente Alphen. Omdat elk dorp een gemeentehuis en een Dorpsstraat had moest er het één en ander worden afgestemd. De Dorpsstraat van Alphen heette voortaan de Julianastraat en raadhuis van Alphen werd het nieuwe gemeentehuis.

Tweede wereldoorlog

Alphen aan den Rijn was weliswaar niet een belangrijk doelwit in de tweede wereldoorlog maar het dorp en de omgeving konden niet aan het geweld ontkomen. Vele inwoners uit de Betuwe zochten hun toevlucht in de omgeving van Alphen. Op 14 mei 1940 zag een groep Duitse bommenwerpers een groep vluchtelingen die onderdak zocht in Alphen aan voor een militaire colonne, waarop ze de aanval inzette. Zwammerdam, Hazerswoude-Rijndijk en Koudekerk a/d Rijn werden die dag onderdeel van een tragische vergissing met 25 doden tot gevolg. Later in de oorlog werd het spoor een belangrijk doelwit voor de Britse luchtmacht. De Duitsers gebruikten het spoor voor de aanvoer van V-2 raketten naar Den Haag voor de aanvallen op Londen. Alphen, Zwammerdam, Hazerswoude-Rijndijk, Koudekerk en Boskoop lagen in het middelpunt van deze aanvoerroute.

Wederopbouw

Na de oorlog werd er hard gewerkt aan het herstellen en uitbreiden van de dorpen. De komst van de cacao- en chocoladefabriek De Baronie hielp daar immens bij. De werkgelegenheid die de fabriek bood trok werknemers vanuit heel de omgeving naar Alphen. Het was het eerste gebouw in wat later het industriegebied Rijnhaven zou worden en ook het eerste gebouw in de regio met een lift. Sinds 2014 is de fabriek omgebouwd tot een winkelcentrum. Ook de bouw van winkelcentrum de Aarhof in 1974 doeg bij aan de groei van Alphen. De Aarhof was destijds één van de eerste overdekte winkelcentra van Nederland. Dankzij de komst van nieuwe inwoners ontstond in 1964 het dorp Zwammerdam en in 1980 de wijk Kerk en Zanen. De bouw van deze wijk trok op zijn beurt weer nieuwe bewoners aan. Het vogelpark Avifauna, opgericht in 1950, trok toerisme, net als museumpark Archeon (1994). Het jaar 2000 bracht een volgende stap in de ontwikkeling van Alphen, de aanleg van de N11. Net als de Julianastraat zorgt deze rijksweg ervoor dat Alphen een handig verkeersknooppunt is tussen Leiden en Utrecht.

Toekomstplannen

De laatste jaren barst Alphen uit z’n voegen. Er zijn te weinig woningen voor alle inwoners uit de omgeving. De gemeente Alphen vermeldt dat er druk gewerkt aan vele nieuwe woningbouwprojecten. Er zijn plannen gemaakt voor nieuwbouwprojecten tot 2033. Verreweg het grootste project is de vernieuwing van de Gnephoek, met plannen voor 5.500 nieuwe woningen. De gemeente is momenteel in gesprek met de Provincie Zuid-Holland over het Contourenplan. Andere locaties waar nieuwe huizen gebouwd gaan worden zijn onder andere bij de Spoorlaan in Zwammerdam en het Oostvaarderskwartier in Hazerswoude-Dorp. In Alphen worden er nieuwe woningen verwacht bij de Aarhof, de Euromarkt, Havenfront, Nieuwe Sloot en de Zaagmolenweg. Alphen is dus nog lang niet klaar met groeien en geschiedenis maken.