Wijkrechter Elvira Devis brengt rechtspraak dichter bij bewoners Geuzenveld-Slotermeer

Door Shirley Brandeis

Ben je een echte rechter?

Devis: “Ja zeker. We zijn in de wijkrechtbank gewoon recht aan het spreken. Het zijn echte strafzittingen, waar we dan ook een toga dragen, en als je veroordeeld wordt komt het op je strafblad. De uitspraak telt dus echt mee en we zijn ook niet softer.”

Wat is er dan anders dan bij de grote rechtbank?

“De wijkrechtbank is kleiner en zit in de wijk. Wij komen dus naar de buurt toe in plaats van dat mensen naar de Parnassusweg in Zuid moeten komen. Bij de wijkrechtbank zitten we, dat is ook anders, op gelijke hoogte aan tafel met de mensen. In De Honingraat aan de Slotermeerlaan, wat een bekend gebouw is voor bewoners. Hier zijn onder andere ook het Wijkpraktijkteam, het Buurtteam, Eigenwijks, Raad is Daad, het Ouder en Kind Team, een café en de bibliotheek. Deze plek maakt het echt laagdrempelig. Mijn ervaring in Venserpolder is dat mensen verrast zijn door de setting. Vaak blij verrast. Of hoe dan ook, opgelucht.”

Is de rechter in de wijkrechtbank anders?

“De rechter handelt hier en op de Parnassusweg hetzelfde, menselijk dus. Maar de grote rechtbank, die in Zuid, is behoorlijk imponerend. Daar zit de rechter ook wat hoger dan de verdachte. Hier is dat anders. We spreken recht in een bekend gebouw, waar je op gelijke hoogte praat met de rechter. Dat maakt het minder ‘bedreigend’. Het praat ook makkelijker. En: tijdens de zitting is ook iemand van het Buurtteam of van schuldhulpverlening aanwezig. We kunnen meteen bespreken wat iemand bij een uit de hand gelopen schuld bijvoorbeeld nodig heeft. We willen echt werken aan duurzame oplossingen.”

Je hoeft het niet alleen te doen.

“Dat is de boodschap. We zijn er uiteraard om te kijken wat je hebt gedaan, welke straf of ander gevolg daaraan vastzit, maar we zijn er ook om je te helpen. Om je te adviseren bepaalde hulp te aanvaarden. Zo geef je mensen het gevoel, hoop ik heel erg, dat je instanties wél kunt vertrouwen.”

‘Je geeft mensen zo hopelijk het gevoel dat je instanties wél kunt vertrouwen’

Welke zaken komen in de wijk aan bod?

“De ene week doen we op donderdagmiddag strafzittingen en de andere week schuldenzittingen, waarbij ook zorgverzekeraar Achmea en een schuldhulpverlener aanschuiven. Daarnaast doen we af en toe gezag- en omgangszaken. Dat zijn familiezaken over bijvoorbeeld omgangsregelingen. Het gaat dus niet om moord en doodslag. Maar denk aan een uit de hand gelopen burenruzie waarbij iemand een bedreiging heeft geuit. Of bijvoorbeeld iemand die een gebiedsverbod heeft overtreden. Zoals ik zei, we zijn niet softer. Maar door de aanwezigheid van hulpverlening en door het samen aan tafel zitten, krijg je mensen sneller in een hulptraject als dat nodig is. Je hebt gewoon minder afstand.”

Letterlijk.

“Letterlijk. Daarnaast doen we ook preventieve leerplichtgesprekken. Als sprake is van een uit de hand gelopen schoolverzuim moet een leerplichtambtenaar normaal gesproken een procesverbaal opmaken. Een jongere moet naar de kantonrechter en dan is het een strafzaak. De gedachte hierachter is dat als een leerling verzuimt, dat betekent dat er meer aan de hand is. Middels strafrecht kun je snel ingrijpen en snel met behulp van jeugdreclassering hulp bieden.”

Maar het is dan wel een strafzaak.

“Ja, en dat is best gek. Schoolverzuim aanpakken werkt alleen als je echt heel snel kunt handelen. Een leerplichtambtenaar kan daarom voor hij of zij procesverbaal opmaakt een jongere bij ons aanmelden voor een preventief leerplichtgesprek. Dan wordt het geen strafzaak. Door zo’n gesprek komt er boven tafel waar een jongere aan moet werken. Dat lukt een rechter soms beter dan een leerplichtambtenaar. Hoe dat komt? Misschien autoriteit, maar vooral neutraliteit denk ik. Zo kun je het in een vroeg stadium oplossen. Nodig, want hoe langer iemand verzuimt, hoe hoger de drempel is om terug naar school te gaan. En mocht het onverhoopt toch niet lukken dan maakt een leerplichtambtenaar alsnog proces-verbaal op. Die mogelijkheid blijft bestaan.”

Wat vind je het mooie aan je werk?

“Dat ik mensen kan helpen. Ik ben vooral erg blij met schuldenzittingen. Schulden leveren zo veel stress op. Wat me altijd bijblijft, is de man die na afloop huilde van opluchting. Zijn schulden waren niet weg, maar er was een begin gemaakt. Hij wist dat er mensen waren die hem kunnen helpen. Hij kwam overigens niet opdagen bij de zitting. Ik heb hem toen gebeld. Hij had een winkel, vertelde hij, en kon niet weg. Ik heb voorgesteld dat ie dan na sluitingstijd kwam.

‘De zittingen zijn openbaar, dus wees welkom’

Nee, dat had niet gekund op de Parnassusweg. Dan zit je te ver van iemand vandaan. Maar ook, naar de grote rechtbank kost je tijd en vervoerskosten. Dat wil je niet als je al in de schulden zit. Op wijkniveau is het fijn dat we mensen eerder naar een zitting kunnen krijgen. Als je ze binnen hebt, kun je in gesprek. En dat is het begin van een oplossing. Al heb ik niet de illusie dat we alles kunnen oplossen. Maar we kunnen ons steentje bijdragen.’

Hoe werken jullie samen met de buurt?

“In de voorbereidingen hebben we gesprekken gevoerd met buurtbewoners om te kijken wat er zoal speelt. Daaruit kwam bijvoorbeeld dat er veel te doen is rondom huurschulden. Daar willen we iets mee. Daarnaast hebben we goed contact met de instanties in het gebouw, zoals het Wijkpraktijkteam. We delen zelfs een ruimte met dit team, dat goed weet wat er speelt in de wijk. Het Buurtteam wordt uitgenodigd voor zittingen, en het Jongerenpunt ook als het gaat om mensen tot 27 jaar. Heel fijn, want stel dat een jongere niet aan stage of werk komt, kan iemand van het Jongerenpunt daarbij meedenken. Soms zie je ze meteen een afspraak maken en weet je: diegene wordt nu echt geholpen. Door in de wijk aanwezig te zijn, krijg je goed zicht op wat er speelt en wat er nodig is. En kun je als wijkrechtbank kijken hoe we kunnen faciliteren.”

Wat wil je de lezers nog meegeven?

“Ik hoop dat mensen ook eens een kijkje komen nemen tijdens een zitting. Die zijn openbaar, ja. Dus wees welkom. Waarom ik dat wil? Omdat veel mensen, zeker in wijken als deze met veel armoede, het vertrouwen in instanties zijn verloren. Ik hoop door zichtbaar aanwezig te zijn, we dat een beetje kunnen terugwinnen. Dat ze denken: ja, ze zijn daar goede dingen aan het doen. En weten: de wijkrechter is er echt om je te helpen.”

De eerste strafzitting bij de Wijkrechter Nieuw-West is op donderdag 11 september. De week erna is er geen zitting. Vanaf 25 september is er vervolgens elke donderdagmiddag een openbare zitting in De Honingraat in Nieuw-West. De strafzittingen beginnen om 13.30 uur en de schuldenzittingen om 13.00 uur (onder voorbehoud van wijzigingen). Wijkrechtspraak Amsterdam is een initiatief van de rechtbank Amsterdam en de gemeente Amsterdam, samen met de politie en het Openbaar Ministerie.