Februaristakingherdenking bij monument voor Willem Kraan

 Shirley Brandeis

Het was tachtig jaar na 25 februari 1941 dat enkele 4/5 mei comitéleden besloten dat ook deze dag in Slotermeer een plek van bezinning nodig had. En zo stonden Pim Ligtvoet en Hélène de Bruine in 2021, in coronatijd, met bloemen bij het monument in de verzetsheldenbuurt. Een beeld, om de hoek van Plein ’40-’45, waar sinds de onthulling ervan in 1966 niet veel aandacht voor is geweest. In 2020 kregen, mede dankzij stadsdeel Nieuw-West, alle straten rondom het plein een portret met korte biografie van hun straatnaamgever, allemaal verzetshelden. En groeide het historische besef in de buurt. 

Met kleine daden

De Westerpost was al eerder bij een herdenking van de beroemde staking in Nieuw-West aanwezig. Toenmalig burgemeester Job Cohen bracht in 2002 een bezoek aan de bewoners van het A.H. Gerhardhuis (toen een verzorgingstehuis) en sprak op de 25ste februari uitgebreid over de oorlog van zes decennia eerder, die de bewoners allemaal nog in hun herinnering hadden. Cohen vroeg zich af hoe hij zou hebben gereageerd als hij in de jaren veertig had geleefd. Waar zou hij hebben gestaan toen het er echt op aan kwam? Hij kon er geen antwoord opgeven, maar besloot met een stukje poëzie uit het gedicht ‘Iemand stelt de vraag’ van Remco Campert, over verzet dat niet begint met grote woorden, maar met kleine daden.

Antisemitisme 

Bij een van de huidige herdenkingen waren ook familieleden van Willem Kraan aanwezig, al is het voor hen een pijnlijk familieverhaal. Minder pijnlijk, maar pijnlijk opvallend is ook dat het monument in 1966 niet op 25 februari, maar een dag later werd onthuld. Het gemeentelijk bestuur duldde geen concurrentie in de buitenwijk. Alle ogen moesten op de dag zelf op de Dokwerker gericht zijn. Maar Kraan kreeg zijn beeld voor zijn dappere daden, al was het een tweedehandsje. Het beeld had oorspronkelijk de naam ‘De onbekende soldaat’ en was vervaardigd voor de tentoonstelling ‘De Olympiade onder dictatuur’, tegen de Olympische Spelen van 1936 in nazi-Duitsland. Geen slecht tweedehandsje dus. Want ook Kraan sprak zich uit. Tegen de beestachtige behandeling van de Amsterdamse Joden, dat hij had aanschouwd en wat niet onbenoemd mocht blijven. Tegen het eeuwenlange, diepgewortelde antisemitisme. Hij bekocht het met een jaar gevangenschap en executie door de nazi’s.

Solidariteit

Met het oppakken van de herdenking bij het monument in 2021 werd iets in ere hersteld dat nooit had mogen vervagen. Bij een beeld dat bijna vergeten was. De Willem Kraanstraat is dan ook geen opvallende zijstraat. Het beeld met de naam De Antifascist staat niet prominent in de looproute van winkelend publiek. Daar moeten we verandering in aanbrengen, zeiden Ligtvoet en De Bruine vier jaar geleden, daarbij aangemoedigd en ondersteund door andere leden van de vijf 4/5 meicomités die Nieuw-West telt. In 2021 legden zij samen bloemen, in de jaren daarna kwamen daar sprekers en meer bekendheid bij. “Goed dat niet alleen in het centrum, maar ook in andere buurten aandacht voor de Februaristaking is,” zei voormalig dagelijks bestuurder Ronald Mauer (D66) over het vrijwilligersinitiatief. “Omdat Amsterdammers uit de hele stad hebben gestaakt, en ook slachtoffer van de represailles zijn geworden.” In 2022 sprak huidig dagelijks bestuurder Sandra Doevendans: “Ook in Nieuw-West hebben mensen pijn en verdriet. Solidariteit is belangrijk vandaag de dag. Als je iets ziet, spreek je uit!”

U bent welkom bij de herdenking op dinsdag 25 februari om 10.00 uur. Locatie: Burgemeester De Vlugtlaan, hoek Willem Kraanstraat.