Kirsten Zimmerman geeft lezing over ‘De 46 van het Rademakersbroek’ in OBA Van der Pek

Door Hans Straeter

Kirsten Zimmerman tekende hun verhalen op en legde van de families die achterbleven het immense verlies vast. In samenwerking met het Nationaal Onderduikmuseum leidde het tot haar boek ‘De 46 van Rademakersbroek.’ Over haar zoektocht en het boek geeft Kirsten Zimmerman op woensdagmiddag 10 december een lezing in de OBA Van der Pek.

Wat met Jan en Wim in de oorlog gebeurde, bleef lang in nevelen gehuld. Meer dan een paar verhalen binnen de familie waren er niet. Nadat in 2014 een tante van Kirsten Zimmerman een oproepje in de krant zag staan dat de Historische Vereniging Voorburg een boek ging schrijven met alle oorlogsslachtoffers die op een monument in het Sijtwendepark stonden in Leidschendam-Voorburg, nam Kirsten Zimmerman contact op met de vereniging. Ook de namen van Wim en Jan Gerritsen stonden op het gedenkteken vermeld. Ze bood aan de stukjes over haar familieleden te schrijven. Het werd het begin van een lange zoektocht. Wat er met Jan was gebeurd, werd duidelijk; net toen hij in april 1945 door de Amerikanen werd bevrijd uit zijn gevangenschap in een tuchthuis in Duitsland, brak er vlektyfus uit waardoor hij kort daarna overleed.

Represaille

Bij Wim Gerritsen stuitte ze op wat er voorafging aan zijn executie. Hij maakte deel uit van de 46 mannen die op 2 maart 1945 ’s morgens rond 08.00 uur werden gefusilleerd op een akker aan het Rademakersbroek bij Varsseveld in de Achterhoek. De zondagavond ervoor werden vier door verzetsgroep De Bark vermoorde Duitse militairen gevonden in hun half opgeblazen auto. Als represaille worden 46 mannen omgebracht door een Duits executiepeloton. Een paar van hen vragen tevergeefs of ze een afscheidsbrief mogen schrijven. De 46 mannen worden neergeschoten en krijgen daarna wanneer nodig nog een genadeschot van een Duitse en Nederlandse SS’er.

Onderduikmuseum

Nadat het boek van de Historische Vereniging Voorburg in 2015 werd gepubliceerd met een bijdrage over haar familieleden, kwam bij Kirsten Zimmerman de vraag op wat het verhaal was achter al die andere terechtgestelde mannen. Na enkele tussenstappen kwam ze in contact met de directeur van het Nationaal Onderduikmuseum in Aalten. Ze hadden voor 2018 een subsidie toegekend gekregen voor onderzoek naar de executie. Voor dit onderzoek werd Kirsten Zimmerman projectleider.

Heel lang hebben de nabestaanden van de 46 van het Rademakersbroek niet geweten wie nou precies achter de aanslag zat op de vier Duitse militairen. Dit werd pas in 1995 voor iedereen duidelijk toen Bill Bilderbeek zijn boek over verzetsgroep De Bark publiceerde. Kirsten Zimmerman zoomt met haar boek in op wat er in die tijd gebeurde en geeft een gezicht aan de 46 mannen die door een wraakactie van de Duitse bezetters hun leven verloren.

Verzet

Nadat het boek op 24 juni in het Nationaal Onderduikmuseum in Aalten werd gepresenteerd, verzorgde Kirsten Zimmerman in diverse plaatsen een lezing over ‘De 46 van het Rademakersbroek.’ In september gebeurde dat in De Kruisberg in Doetinchem, de voormalige gevangenis waar indertijd vrijwel alle mannen vastzaten voordat ze werden geëxecuteerd. Er volgden ook drukbezochte lezingen in Ermelo en Putten. Het zijn geen toevallige plaatsen; sommigen van de terechtgestelden komen er vandaan. Nu volgt de eerste lezing in Amsterdam. De OBA in Noord krijgt woensdag 10 december de primeur, gevolgd door de OBA Mercatorplein op 14 januari. Ook in West is deze geschiedenis tastbaar; in de Jan Evertsenstraat woonde Jan Fleer.

Kirsten Zimmerman vertelt over hem: “Hij zat in het verzet met zijn moeder Afina en zijn broer Max. Ze verspreidden ‘De Waarheid’ en andere verzetskranten en hielpen onderduikers.”

Zijn vader Jan Fleer sr. was nota bene voor de Duitsers als chauffeur aan het Oostfront geweest. Die vader was in de jaren ‘30 bij zijn gezin weggegaan en dook in september 1944 uiteindelijk onder bij zijn gezin. Dat werd een toxische combinatie; in het verzet voor de CPN versus chauffeur voor het Nationalsozialistische Kraftfahrkorps. Die vader zag aan het eind van de oorlog de bui al hangen. Die dacht: ‘Ik moet dan ergens onderduiken. Als ik nu stop bij de NSKK waar beter onder te duiken dan bij mijn voormalig gezin dat in het verzet zit?’ In de hongerwinter zijn ze met zijn allen naar een zus van moeder Afina in Slagharen gegaan. Daar gingen Jan, Max en Afina door met verzetswerk. Eind januari 1945 leidde dit door verraad tot hun arrestatie. Vader en zoon Jan Fleer werden geëxecuteerd. Max pleegde zelfmoord in het Huis van Bewaring, Afina overleefde getraumatiseerd de oorlog. Korte tijd werd ze opgenomen in Santpoort en na veel gesteggel kreeg ze een pensioen van Stichting ‘40-’45.”

Goede herinneringen

Kirsten Zimmerman dacht na de publicatie van haar boek dat er wel een pauze zou aanbreken wat betreft haar betrokkenheid bij de oorlog, maar toen kwamen de lezingen en realiseerde ze zich bij het schrijven van een artikel dat ze nog steeds in die verhalen zat. “Het is gek, ik heb een soort fijne associatie bij het bestuderen van de Tweede wereldoorlog. Misschien komt dat wat raar over, maar ik associeer het heel erg met mijn opa en oma en hun huis. Die woning was een jaren ‘30 woning; ook Jan en Wim hebben er gewoond. Als kind heb ik heel goede herinneringen aan mijn opa en oma en dat huis en het is natuurlijk wat anders of je de geschiedenis bestudeert of dat je midden in een oorlog zit. Dus het heeft voor mij iets vertrouwds, terwijl de geschiedenis natuurlijk best gruwelijk kan zijn.”

OBA Van der Pek

Lezing ‘De 46 van het Rademakersbroek’ op woensdag 10 december van 17.00 tot 18.00 uur in de OBA Van der Pek, Gentiaanstraat 1. Inloop vanaf 16.45 uur. Nabespreking en koffie van 18.00 – 18.45 uur. Aanmelden kan via vanderpek@oba.nl

Het boek is verkrijgbaar bij boekhandel van Noord aan het Buikslotermeer