Column HVB: ‘Vroeger rees er altijd een hooiberg op’

De rechtopgaande voorgevel - de spiegel - van de statige boerderij Kenewert aan Baakmeerdijk 5 geeft twee jaartallen weer: het bouwjaar (1888) en het restauratiejaar (1998). Het is nu een woonboerderij, maar vroeger rees er in augustus altijd een hooiberg op tussen de vier zware verticale balken die nog steeds het piramidevormige dak ondersteunen. Samen met de dwarsbalken die hen bovenop verbinden vormen zij het vierkant. Als het vierkant helemaal gevuld was, kwam de hooisteker regelmatig langs om zijn stang met thermometer diep erin te steken. In Bergen was dat een tijd lang A.Wittebrood van de Oudburghweg. Hij werkte voor de gemeente, die zijn bezoekschema opstelde. Hooibroei leidde regelmatig tot brand in de boerderij. Rond het vierkant waren de stallen voor het vee, behalve aan de kant waar de boer met zijn gezin woonde.

Heel lang was Bergen een typisch boerendorp. Waren er in de jaren zeventig nog 80 stolpen waarin melkvee werd gehouden, in 2015 was dat geslonken tot zeven. Wel bleven veel stolpen behouden. Boerderij Kenewert is verbouwd tot woonboerderij, de stolp op Breelaan 1 tot Aziatisch Restaurant en die op Karel de Grotelaan 1 tot een soort pension.

Toch is de stolp niet onze oudste bouwstijl voor boerderijen. Het Sterkenhuis uit 1655 bijvoorbeeld is van het langhuistype. De deftige Hollandse neo-renaissance gevel heeft het omdat de schout erin woonde. Achter is het ingekort, maar ooit was het een derde langer. Het hooi zat in een aparte hooiberg met kap. Die sneuvelde om ruimte te bieden aan het postkantoor. Langhuisboerderijen waren er al in de bronstijd (3000 tot 800 v.Chr.), zoals bij Enkhuizen. In het Zuiderzeemuseum staat een reconstructie ervan. Archeologen vonden middeleeuwse langhuisboerderijen op de Veluwe en in Drenthe.

Historische vereniging Bergen, Idzard van Manen