Manon Schouten brengt geschiedenis tot leven in de klas

Door Rosemarijn Beneker

Manon is groot fan van Gary. ‘’Ik ken hem van de tv-show ‘River Hunters’ waar hij vaak te gast is. Hij is geen vast onderdeel van de show, maar wordt vaak uitgenodigd om de presentatoren te helpen met opgravingen onderwater. Ik zag dat hij een boek had uitgebracht en ben dat gelijk gaan lezen. Hij schreef over Brabant en Limburg, maar bedoelde daar de ene keer België en de andere keer Nederland mee. Ik stuurde hem een berichtje met de vraag of hij zich hier bewust van was. Dit was niet het geval en hij was blij dat ik hem wilde helpen. Zo ben ik eigenlijk onofficiële tweede lezer van zijn boek geworden’’, grapt ze.

Lakenloodjes

Gary vond veel zogeheten ‘lakenloodjes’ in de rivier van Durham in Engeland. Manon wilde hier graag meer over weten en besloot Gary uit te nodigen voor een interview in museum De Lakenhal in Leiden. Manon heeft bewust voor De Lakenhal gekozen als locatie voor het interview: ‘’De Lakenhal in Leiden is de plek waar het textiel uit Leiden het loodje kreeg. Verkopers van laken, lieten hun laken hier keuren en wanneer het goedgekeurd werd, werd het voorzien van een loodje om vervolgens naar het buitenland verkocht te worden.’’

Manon: ‘’Ik heb al lesgegeven over wat Gary mij in het interview verteld heeft. Ik vertelde aan de leerlingen dat de Hanzehandelsconnecties overal in Noordwest-Europa zaten. Het feit dat je zo’n klein lakenloodje vindt met opdruk van Haarlem of Leiden in Londen of Durham, geeft aan dat die steden met elkaar handelden. Het is een eye-opener en bewijs dat textiel uit Haarlem of Leiden naar Durham werd gebracht in het jaar 1600/1700 en dat het heel populair was. Als ik dat aan de leerlingen vertel, kunnen ze het bijna niet geloven. Zo’n klein lakenloodje is dan het bewijs.’’ 

Aan het einde van het interview grapten Gary en Manon om even het water in Leiden in te gaan. ‘’Gary vertelde toen de camera’s uitstonden dat hij dat erg graag ooit eens zou willen doen, hij heeft grote vermoedens dat er lakenloodjes uit Engeland in het water rondom Leiden moeten liggen.’’ 

Maar hoe zijn die lakenloodjes in het water beland? Gary heeft daar verschillende theorieën over, vertelt Manon. ‘’Het kan per ongeluk met laken en al in de rivier gevallen is. Veel werkplaatsen lagen aan de rivier omdat er water nodig was voor de ambachten. Ook zou het kunnen dat mensen het loodje eraf trokken en weggooiden in de rivier.’’ 

Boven- versus onderwater

Naast het feit dat onderwaterarcheologie in het water plaatsvindt, verschilt het vooral in werkwijze met ‘bovenwaterarcheologie’. Manon vertelt dat een onderwaterarcheoloog in de eerste plaats duiker is. ‘’Een archeoloog graaft iets op en ziet gelijk wat het is en uit welke periode het komt. Bij onderwaterarcheologie zijn de werking van het water, invloeden van de zee-/rivierbodem, het waterverkeer en de invloed van de onderwateromstandigheden op de voorwerpen het belangrijkste. Als je wat vindt, is het mazzel, maar je bent vooral bezig met veiligheid. Eenmaal boven bekijk je de vondsten.’’

De Salamander

Manon weet dat het scheepswrak van De Salamander nog steeds aan de kust van Castricum ligt. Het wrak ligt echter op een gevaarlijke plek waardoor je er als duiker niet zomaar naartoe kunt. ‘’Het lijkt mij een gaaf idee om met de huidige technologie naar het wrak te gaan en aan de hand van wat er nog ligt te kijken wat er nog te zeggen is over de manier waarop het gezonken is en wat voor schip het was. Vanaf de kant zou ik het als historicus leuk vinden om ermee bezig te zijn. Lekker droog in de archieven’’, grapt ze.

Bleekgronden

Iedereen had laken nodig, voor bijvoorbeeld het maken van kleding of beddengoed. Manon vermoedt dat er ook in Castricum kleinschalig laken werd verhandeld. ‘’Maar ik denk dat ze eerder naar grote steden als Alkmaar en Haarlem gingen. De kust van Kennemerland behoorde tot de ‘Bleekgronden’, wit laken werd uitgelegd om in de zon te drogen en te bleken. Soms poetsten ze het laken ook nog in met urine om het te laten verbleken, dat gebeurde aan de hele kustlijn.’’

AlomHistorisch 

Manon richtte in de coronatijd het online platform AlomHistorisch op. Op dat moment woonde en werkte ze nog in München. ‘’In mijn vrije tijd bezocht ik alles wat nog open was: buitengeschiedenis. De regels waren streng, maar bijvoorbeeld opgravingen kon je makkelijk bezoeken en er was dan helemaal niemand. Ik heb mooie foto’s en video’s kunnen maken en thuis dacht ik: hier moet ik iets mee doen. Toen is AlomHistorisch geboren.’’ Niet veel later begon Manon ook met lesgeven. Het beeldmateriaal wat ze maakt voor AlomHistorisch spreekt de leerlingen aan, ze gebruikt het dan ook vaak in haar lessen. ‘’Ik had nooit verwacht dat ze het leuk vinden om hun eigen docent in zo’n filmpje te zien. Ze vinden het veel leuker als ze mij zien op zo’n plek dan een willekeurig persoon. Je krijgt daar ook een dynamischer gesprek van, ze vragen dan hoe ik het vond en wanneer ik er was bijvoorbeeld. Ik probeer ook steeds meer filmpjes te maken over belangrijke lesstof. Er komen er bijvoorbeeld een paar aan over de tachtigjarige oorlog.’’

Geschiedenis in Castricum

‘’Met John Heideman heb ik een video opgenomen over de kunstbunker. Hij weet alles over Castricum in de Tweede Wereldoorlog. Tijdens een les over de hierover kan ik dan die video laten zien en het onderwerp zo weer lokaler maken.’’

Kogel uit de Slag bij Castricum

Manon heeft in een woonwijk in Bakkum een kogel gevonden uit de Slag bij Castricum. ‘’Die neem ik heel graag mee naar school om de leerlingen eraan te laten voelen. Voor mij brengt dat de les over de Slag bij Castricum en oorlogen helemaal tot leven.’’ Omdat de kogel een bepaalde maat heeft, kon Manon de kogel dateren. ‘’In de Tweede Wereldoorlog gebruikten ze kleinere kogels voor in pistolen. Voor kanonnen werden juist grotere kogels gebruikt, maar omdat die vrij ouderwets zijn, werden die in Castricum al niet meer in de Tweede Wereldoorlog gebruikt. Deze kogel komt uit een musketgeweer. Die werden ook niet meer in de Tweede Wereldoorlog gebruikt. Op die manier kon ik het als niet-wapenexpert identificeren als een kogel van de Slag bij Castricum’’, legt ze uit.

Duinen

‘’Je mag in de duinen niet met een metaaldetector zoeken en graven, maar tussen de huizen heb je zeker kans om dit soort kogels te vinden’’, vertelt Manon. ‘’Hoe dichter je bij de Papenberg komt, hoe meer kans je hebt, omdat de slag daar plaatsvond.’’

Niet alle vondsten mag je zomaar houden. Manon vertelt dat als je bijvoorbeeld een geweer of een helm vindt er de kans bestaat dat er meer ligt. ‘’In de duinen liggen zeker nog bommen uit bommenwerpers, dat is daarom ook de reden dat je er niet mag graven. Ook denk ik dat er nog veel gebruiksvoorwerpen liggen als blikjes en pijpjes van ijzer of metaal. Maar ook bijvoorbeeld gespen van broeken en schoenen omdat de Duitsers daar echt hebben geleefd.’’

Als je toch iets vindt, moet je direct de politie bellen. De militaire opruimingsdienst zal het dan onschadelijk maken. 

Samenwerken

Manon benadrukt het belang van samenwerkingen tussen archeologen en historici om tot een volledige reconstructie te kunnen komen. ‘’Wij geschiedenisdocenten mogen naar mijn mening wat vaker vragen stellen aan historici of archeologen. Een archeoloog vindt iets en dateert het, maar de historicus brengt het verhaal eromheen. Wie heeft het gebruikt, in welke periode en waarom ligt het bijvoorbeeld hier in Castricum? Je hebt dit beide nodig voor het bredere verhaal. Je les kan er zoveel rijker van worden’’, besluit Manon.

Het interview van Manon met Gary Bankhead is te bekijken via www.alomhistorisch.nl.