Castricum breidt uit met vernieuwd natuur- en recreatiegebied De Zanderij

De Zanderij is veranderd van voormalig agrarisch gebied in een natuur- en recreatiegebied van ongeveer 20 hectare. Een deel werd al in 2019 ingericht: 7 hectare landbouwgrond maakte plaats voor nieuwe natuur. De afgelopen jaren is het gebied stap voor stap verder ontwikkeld. De zuidelijke fase werd in 2021 aangelegd en afgelopen winter is het noordelijke deel gerealiseerd. 1 mei dit jaar werd dit gedeelte officieel opgeleverd.

“Het was oorspronkelijk duingebied waar vanaf de negentiende eeuw zand werd gewonnen”, legt Glorie uit. “Dat zand werd onder andere gebruikt voor de aanleg van spoorlijnen in de negentiende eeuw. De naam Zanderij verwijst daar nog naar. Je komt die naam vaker tegen in Nederland op plekken waar zand is gewonnen.”

De Zanderij vormt nu een natuurlijke verbinding tussen het dorp en het Noordhollands Duinreservaat. Bezoekers kunnen er wandelen – met geldige duinkaart - via uitgezette routes. Fietsen is niet toegestaan. Vanaf het station is het slechts een paarhonderd meter lopen naar de hoofdingang en je bevindt je binnen een paar minuten middenin de natuur.

Het landschap is bewust zo natuurlijk mogelijk ingericht. Er zijn natte duinvalleien, lage duintjes – ook wel nollen genoemd – en slenken aangelegd die in verbinding staan met het duin. “We brengen kalkrijk, schoon duinwater het gebied in. Dat is goed voor amfibieën en bijzondere planten. Door de natuurlijke waterloopjes proberen we het landschap na te bootsen zoals het hier vroeger geweest kan zijn, in de tijd van het Oer-IJ. Dat was het beginpunt van de natuur in deze omgeving. Die natuurlijke processen proberen we hier opnieuw ruimte te geven.”

Waterbeheer

Naast natuur heeft De Zanderij ook een belangrijke functie voor waterbeheer. Door klimaatverandering komen steeds vaker hevige regenbuien voor. “Er kan tijdens zo’n clusterbui wel honderd millimeter regen vallen. Dit gebied helpt om dat water vast te houden en voorkomt dat het direct richting het dorp stroomt”, licht Dirk toe.

Met stuwen in het water kan het gebied worden gereguleerd. Overtollig water kan uiteindelijk via de spoorsloot richting de polder worden afgevoerd.

Natuurnetwerk Nederland

De ontwikkeling van De Zanderij past binnen het Natuurnetwerk Nederland. De provincie werkt eraan om natuurgebieden beter met elkaar te verbinden. Dat kan door grond aan te kopen, maar ook door waterstromen, planten en dieren meer ruimte te geven om zich te verspreiden.

“Een natuurgebied staat nooit op zichzelf”, zegt Dirk. “Door verbindingen kunnen planten, zaden, vissen en andere dieren zich verplaatsen. Zo ontstaat een sterker ecosysteem.”

Voor iedereen

Bij de inrichting is veel aandacht geweest voor de wensen van omwonenden. Er werden excursies en participatiebijeenkomsten georganiseerd. “Veel mensen wonen hier letterlijk met het gebied als achtertuin. Goed contact met hen vinden we belangrijk”, zegt Dirk. Suggesties uit de omgeving zijn meegenomen. Zo kwamen er invalideparkeerplaatsen, goed begaanbare paden en bruggetjes voor rolstoel- en rollatorgebruikers en voldoende bankjes om even uit te rusten. Voor kinderen is er een speelplek aangelegd met stapstenen. “Het moet een gebied zijn waar iedereen terechtkan.”

Kroon op het werk

Het blijkt dat dieren en planten het nieuwe natuurgebied snel weten te vinden. “We hadden in april meteen broedende kieviten en jongen. Ook de kleine plevier, een vrij zeldzame vogelsoort, is gezien. Je hoort veel kikkers en er zijn veel vogels.”

In het gedeelte dat in 2021 werd aangelegd, groeien inmiddels verschillende orchideeën. “Dat is echt de kroon op het werk’’, zegt Dirk. ‘’Een orchidee is een van de meest kritische planten die er zijn. Ze hebben een specifieke schimmel in de bodem nodig en groeien alleen als de omstandigheden precies goed zijn. Dat ze hier verschijnen, betekent dat de natuur zich goed ontwikkelt.”

Volgens Dirk zal het gebied de komende jaren nog verder veranderen. “Het is nog jong. Er zullen steeds meer soorten planten en dieren bijkomen.”

Laatste ontwikkelfase

De ontwikkeling is nog niet helemaal afgerond. Tussen de Duinenboschweg en de spoorlijn ligt nog voormalige bollengrond die wordt omgevormd. Daar komt onder andere een voedselbos, in samenwerking met het Groentegenootschap. Ook wordt aan de andere kant een hondenlosloopgebied aangelegd.

“Over ongeveer een jaar moet het hele gebied klaar zijn. Dan hebben we natuur, recreatie en ruimte voor verschillende gebruikers mooi gecombineerd.”

Voor bezoekers heeft Dirk een duidelijke tip: neem de tijd om het gebied echt te ervaren. “Ga bijvoorbeeld eens op een bruggetje staan. Je staat dan boven het water en ziet de natuur om je heen. Nu vliegen er bijvoorbeeld zwaluwen boven het water om insecten te vangen voor hun jongen.”

Dirk, die inmiddels veertig jaar boswachter is, geniet zelf nog altijd van de ontwikkelingen. “Het mooie is dat je de natuur ziet veranderen. Je leert mensen kennen die hier komen wandelen en je ziet hoe een gebied zich door de jaren heen ontwikkelt.”

Dirk roept iedereen op om vooral eens met eigen ogen de natuur te komen bekijken: “Het is fantastisch dat er zo’n groot stuk natuur bijgekomen is, direct naast het dorp en het is toegankelijk voor iedereen. Kom kijken, geniet van de bloemen, de ruimte en de rust.”