Mauritshuis herstelt verdwenen soldaat op schilderij van Pieter de Hooch

Het gaat om Een binnenplaats met een rokende man en een drinkende vrouw (circa 1658-60). Op het schilderij zijn een rokende man, een drinkende vrouw en een kind te zien op een Hollands binnenplaatsje. Maar De Hooch schilderde oorspronkelijk nog een derde figuur: een soldaat in een harnas met een bierpul in zijn hand, zittend tussen de man en de vrouw. Ergens in de loop der eeuwen verdween hij van het doek.

Drinkspel

Wat de soldaat deed, is te reconstrueren. De Hooch schilderde in dezelfde periode hetzelfde tafereel, dat nu hangt in de National Gallery of Art in Washington. Op dat schilderij, A Dutch Courtyard (circa 1658-60), is de soldaat glimlachend te zien terwijl de vrouw een glas aan haar mond zet. De mannen dagen haar uit tot een drinkspel met een zogenaamd ‘pasglas’: zij moet steeds verder drinken tot aan het volgende streepje.

Door het verdwijnen van de soldaat werd het Haagse schilderij een heel ander tafereel: een man en een vrouw die samen een pauze lijken te nemen.

Keuze

Restauratoren Sabrina Meloni en Abbie Vandivere werkten samen aan de reconstructie. Ze kozen bewust voor een gedeeltelijk herstel. "De mannen dagen de vrouw uit tot een drinkspel, daar gaat het schilderij over. Maar in de afgelopen 360 jaar zijn de pigmenten van het schilderij deels verkleurd. Als we de soldaat helemaal hadden teruggebracht zoals te zien in de versie in Washington, was de nadruk voor de kijker te veel op hém komen te liggen door het kleurverschil tussen beide schilderijen", zegt Meloni.

Mooie balans

De soldaat is daarom in een meer teruggehouden en minder gedetailleerde versie hersteld. Meloni: "Er is nu een mooie balans in het schilderij teruggebracht."

De ingreep is bovendien omkeerbaar. Toekomstige generaties kunnen alle aangebrachte schilderingen weer verwijderen.

Sporen

Dat er ooit een derde figuur aan tafel zat, was al bekend sinds de jaren twintig van de vorige eeuw. Restaurator Martin de Wild legde de soldaat toen bloot, fotografeerde hem en schilderde hem daarna weer over. Sindsdien waren alleen nog sporen zichtbaar: de pijp en de bierpul van de soldaat stonden verweesd op tafel, en zijn mantel hing over een hekje.

Onderzoek

Wie de soldaat liet verdwijnen en waarom, blijft onbekend. Zeker is dat niet De Hooch zelf de figuur wegschilderde. In 1833 verscheen het werk in een catalogus van de John Smith Gallery in Londen, al zonder soldaat. Omdat de gallery het schilderij al vanaf 1822 in bezit had, verdween de figuur ergens tussen 1660 en het begin van de 19de eeuw. Uitgebreid technisch onderzoek, onder meer met Macro-XRF (röntgenfluorescentiespectrometrie, uitgevoerd door het Rijksmuseum), leverde geen antwoord op de vragen wie, wanneer en waarom.

Het gerestaureerde schilderij hangt in zaal 15 van het Mauritshuis tot de tijdelijke sluiting van het museum op 24 augustus tot en met 20 september. Daarna vertrekt het doek naar Madrid, voor de tentoonstelling Mauritshuis – Thyssen-Bornemisza.