Mauritshuis en Rijksmuseum kopen samen iconisch winterlandschap Avercamp

Het is voor het eerst dat beide musea gezamenlijk een werk aankopen. Met de verwerving keert een van de belangrijkste winterlandschappen uit de Nederlandse schilderkunst terug naar Nederland.

Vroegst bekende afbeelding van colfspel

Colfspelers op het ijs geldt als een hoogtepunt in het oeuvre van Avercamp. Anders dan zijn eerdere, drukbevolkte winterlandschappen richt de kunstenaar zich hier op een kleine groep figuren op de voorgrond. Door het lage gezichtspunt lijkt de kijker zelf op het ijs te staan. Centraal staan twee heren die een partij colf spelen, een van de oudste balsporten van de Lage Landen en voorloper van het moderne golf. Het is de vroegst bekende afbeelding van het colfspel.

Leven tijdens de Kleine IJstijd

Het werk biedt ook een levendig beeld van het dagelijks leven tijdens de zogenaamde Kleine IJstijd, een periode tussen circa 1575 en 1625 met zeer strenge winters. Avercamp toont zowel het plezier van schaatsers, wandelaars en sleerijders als de harde kanten van de winter. De kleding van alle figuren geeft een kleurrijk tijdsbeeld van de mode in het eerste kwart van de 17de eeuw.

"De voorstelling roept herinneringen op aan de grootse Nederlandse liefde voor natuurijs. Tegelijkertijd nodigt het uit tot reflectie op mobiliteit, sport, nationale identiteit en natuurlijk klimaatverandering. Nu strenge winters steeds zeldzamer worden, krijgt Avercamps meesterwerk nog meer betekenis. Het is voor het eerst dat het Mauritshuis en het Rijksmuseum samen een werk aankopen. Wij zijn er trots op dat het zo’n oer-Hollands tafereel betreft", zegt Martine Gosselink, algemeen directeur van het Mauritshuis.

Taco Dibbits, hoofddirecteur van het Rijksmuseum, noemt het schilderij een van de mooiste winterlandschappen. "Natuurijs en winterpret zijn in Nederland al eeuwen onlosmakelijk met elkaar verbonden. Weinig verenigt ons land meer dan deze twee. Zodra de grachten, rivieren en meren dichtgevroren zijn, gaan jong en oud, arm en rijk massaal het ijs op", aldus Dibbits.

Nieuw onderzoek naar werkwijze Avercamp

Van het schilderij zijn veel voorstudies bewaard gebleven. Tekeningen in Dresden laten zien hoe zorgvuldig Avercamp zijn compositie ontwikkelde en tijdens het schilderproces nog wijzigingen aanbracht. Specialisten van het Mauritshuis en het Rijksmuseum verwachten dat materiaal-technisch onderzoek nieuwe inzichten oplevert over zijn werkwijze.

Rijpe stijl

Hoewel verschillende schilderijen van Avercamp al in openbare collecties hangen, gaat het vrijwel uitsluitend om vroege werken. Colfspelers op het ijs laat volgens de musea juist zijn rijpe, vernieuwende stijl zien en vormt daarmee een essentiële aanvulling op de Collectie Nederland.

Het schilderij is te zien tijdens de tentoonstelling Avercamp terug in Kampen: de 17e eeuw door de ogen van Hendrick & Barent in het Stedelijk Museum Kampen, van 3 oktober tot en met 10 januari 2027. Daarna wisselt het werk af tussen het Mauritshuis in Den Haag en het Rijksmuseum in Amsterdam.