55 jaar graven in de geschiedenis van Haarlem

Door Gerda Holla

HAARLEM - De Archeologische Werkgroep Haarlem werd in 1970 opgericht, op verzoek van de gemeente. In die periode stonden er veel bouwprojecten op de planning die het bodemarchief dreigden te verstoren. Archeologische begeleiding was noodzakelijk.

Wat begon met zes tot acht leden groeide uit tot een groep van twaalf enthousiaste vrijwilligers uit Haarlem en omgeving. “Een van onze leden is zelfs al sinds 1974 actief” zegt Van Ballegooijen. De werkgroep maakt deel uit van de landelijke Archeologische Werkgroep voor Nederland.

Op hun initiatief is in de jaren 70 het tijdschrift Haarlems Bodemonderzoek (HBO) door de gemeente in het leven geroepen. “In het HBO staan wetenschappelijke artikelen over archeologisch onderzoek die door leden van onze werkgroep zijn geschreven”, vertelt Van Ballegooijen.

Bijzondere vondsten uit alle tijden

In de afgelopen decennia zijn talloze bijzondere vondsten gedaan. Een van de meest opvallende ontdekkingen is pottenbakkersafval uit de dertiende eeuw, gevonden in de Frankenstraat.

Daarbij zat zeldzaam ‘hoog versierd aardewerk’, waaronder een unieke zogeheten vederlaarskan — een kruik met een miniatuur muziekinstrument erop.

Ook andere vondsten spreken tot de verbeelding: een porseleinen kom met Chinese tekst uit de 17e eeuw, een middeleeuwse leren ‘snavelschoen’, een prehistorische stenen bijl en zelfs een houten monniksbeeldje, gevonden onder de Vleeshal.

Bij opgravingen rond Huis ter Kleef kwamen zelfs 24 dubbelgevouwen tinnen borden met familiewapen aan het licht.

Van opgraven naar samenwerken

Door strengere wetgeving doet de werkgroep tegenwoordig geen zelfstandige opgravingen meer, maar ondersteunt zij professionele archeologische bedrijven. Zo werkten leden mee aan onderzoek op het Wilsonplein, in de Grote of Sint-Bavokerk en bij de Haarlemse Beek.

“Je helpt bij het blootleggen van structuren, maar ook bij het uitzoeken van vondsten” legt Van Ballegooijen uit. “Het zeven van grond levert soms kleine verrassingen op, zoals kraaltjes uit oude beerputten.”

Onzichtbare geschiedenis onder je voeten

Volgens de werkgroep zit de hele stad vol verborgen verhalen. Zo liggen er onder de Kruisstraat en Jansstraat resten van oude stadspoorten. En onder een grasveld in de Haarlemmer Kweektuin bevindt zich nog een groot deel van een middeleeuws kasteelcomplex.

“Op de plek waar jij nu woont of werkt, leefden vroeger ook mensen” zegt Van Ballegooijen. “Met hun eigen beroepen, zoals bierbrouwers of pottenbakkers. Archeologie laat dat dagelijkse leven zien — ook van mensen die niet in de geschiedenisboeken staan.”

Waarom archeologie ertoe doet

Archeologisch onderzoek gaat veel verder terug dan geschreven bronnen. Waar archieven vaak enkele eeuwen beslaan, reikt archeologie duizenden jaren terug in de tijd. “Het maakt geschiedenis tastbaar” aldus Van Ballegooijen. “Je kunt letterlijk in handen houden wat iemand eeuwen geleden gebruikte.”

Blik op de toekomst

De werkgroep zit niet stil. Momenteel wordt gewerkt aan het uitwerken van oude opgravingen, zoals vondsten uit de Paarlaarsteeg en jarenlang onderzoek naar Huis ter Kleef. Er ligt nog ontzettend veel materiaal in het depot van het Bureau Archeologie gemeente Haarlem dat onderzocht kan worden. Daar zit nog veel verborgen kennis” zegt Van Ballegooijen.

Een eigen plek is voor ons van groot belang. “Binnenkort moeten we helaas uit onze huidige werkruimte, die gevestigd is in een oude school.” Van Ballegooijen doet daarom namens de gehele werkgroep ook graag een dringende oproep: “Wie weet nog een mooie plek voor ons? Alle tips zijn meer dan welkom.”

En de droomvondst? Van Ballegooijen lacht: “Een Romeins schip of het Stonehenge van Haarlem. Maar eigenlijk zijn we vooral benieuwd naar het allereerste begin van de stad.”

Verhalen blijven delen

Wat de toekomst ook brengt één ding is zeker: de Archeologische Werkgroep blijft zich inzetten om het verleden van Haarlem zichtbaar te maken. Veel vondsten zijn te bekijken in het Archeologisch Museum Haarlem, waar de werkgroep ook lezingen organiseert.

“De geschiedenis ligt hier letterlijk onder onze voeten” besluit Van Ballegooijen. “Wij helpen die verhalen naar boven te halen, voor iedereen.” De website: www.

archeologischewerkgroephaarlem.nl.