Met gevaar voor eigen leven: ‘Mijn grootouders hadden een Joodse onderduiker in huis’

Door Serena van Heuven

“In Zwolle ontsnapte hij – toen nog Loukie genoemd – samen met zijn broer aan een razzia,” vertelt Michel. “Daarna volgden opnieuw angstige momenten: in de Hollandsche Schouwburg, waar het gezin bijna werd opgepakt, en in de zomer van 1943 op een boerderij in Haarlemmermeer.” Voordat hij uiteindelijk bij Chiel en Immertje terechtkwam, had Louk dus al een lange en gevaarlijke onderduikperiode achter de rug.

‘Loukie hoorde er vanaf het begin gewoon bij’

Hij werd per fiets naar Heemskerk gebracht, waar hij een veilig onderkomen vond bij het grote gezin Kunnen. Hun woonhuis, tijdens de oorlog gelegen aan de Maerelaan 11, bood al onderdak aan elf gezinsleden. Michel: “Mijn oma zei altijd: ‘Waar er elf eten, eten er ook twaalf.’ Het was voor hen vanzelfsprekend om hem op te nemen. Loukie hoorde er vanaf het begin gewoon bij.”

Met elf mensen in huis

Tante Koba en tante Gre namen de zorg voor Loukie op zich. “Met elf mensen in huis was het passen en meten – Louk sliep vaak aan het voeteneind van een bed. Naar school gaan kon niet, maar hij vond zijn plek in het gezin.”

Hongerwinter

De hongerwinter van 1944-1945 was een zware tijd met extreme voedseltekorten. Mensen aten suikerbieten, tulpenbollen en alles wat eetbaar leek om te overleven. Michel: “In die tijd at het gezin ook wel eens lawaaisoep, een magere soep die vooral uit water en een paar snippers groente of aardappel bestond. Tante Koba, die op kasteel Marquette werkte en een relatie had met een Duitse weerman die daar als soldaat was gestationeerd, bracht af en toe eten mee van het kasteel.” Michel is ervan overtuigd dat het gezin mede dankzij deze soldaat de oorlog heeft weten te overleven. “Hij heeft de aanwezigheid van Loukie nooit verlinkt aan de bezetter.”

Michel zegt: “Mensen moeten wel geweten hebben dat Louk bij mijn grootouders ondergedoken zat. Zelfs de burgemeester, toen een NSB’er, Karel ter Punt, woonde maar 150 meter bij ze vandaan. Hij is ook een keer ingelicht door een Heemskerker, maar blijkbaar heeft hij daar niks mee gedaan. Ik denk dat hij gewoon zijn mond heeft gehouden. Ook de soldaat met wie tante Koba een relatie had, moest het wel weten. Hij kwam daar regelmatig aan de deur en een jongetje met donker haar moet wel zijn opgevallen.”

Tekst gaat door onder de foto

Familie Kunnen na de oorlog. Tussen vader Chiel en moeder Immertje staan Gerard en Bep, daarachter van links naar rechts: Jan, Tiny, Henk, Gre, Arie en Wim. - Aangeleverd

Bevrijding

In gesprekken met Michel vertelde Louk dat hij zich de bevrijding nog goed kon herinneren. Eén moment dat hem bijzonder aangreep, was het kaalscheren van de zogenoemde ‘moffenmeiden’ – vrouwen die tijdens de oorlog een relatie hadden gehad met Duitse militairen. Samen met Gerard, een van de zoons van het gezin Kunnen (en van dezelfde leeftijd), besloot hij er niet naar te kijken. Tante Koba ontsprong de dans.

Na de oorlog werd Louk opgehaald door tante Esther. Louk heeft altijd contact gehouden met de familie bij wie hij in Heemskerk was ondergedoken.

Tekst gaat door onder de foto

Louk Israëls in 1946. - Aangeleverd

Boek

Louk Israël schreef later samen met Coen van Harten het boek ‘De Zorg: Louk Israëls onderduikgeschiedenis’, waarin hij zijn ervaringen als onderduikkind beschrijft. Het boek zorgde voor veel ophef binnen de familie, vooral omdat Louk openlijk schreef over de relatie die tante Koba had. Ondanks de gevoelige inhoud droeg hij het boek op aan zijn beide moeders: zijn biologische moeder, Wies Israëls-de Jong en Immertje, de vrouw die hem in de oorlog onder haar hoede nam.

Michel vertelt dat zijn interesse in de familiegeschiedenis pas echt werd aangewakkerd toen Louks boek verscheen. Hij wilde weten wat er precies was gebeurd en dook dieper in het verhaal. Er was regelmatig contact tussen hem en Louk en op initiatief van Michel kwam Louk zelfs naar Heemskerk om een lezing te geven. “Ik ben ook bij hem thuis geweest”, zegt Michel. Het boek kreeg voor hem extra betekenis toen Louk een gesigneerd exemplaar aan hem overhandigde.

Yad Vashem

Michels grootouders kregen 7 maart 2006 postuum de Yad Vashem-onderscheiding, een eretitel voor niet-Joden die tijdens de Holocaust hun leven riskeerden om Joden te redden. Het was Louk Israëls die het initiatief nam om de erkenning aan te vragen. De onderscheiding werd uitgereikt aan de kinderen die nog in leven waren. Michel: “Het is iets waar ik nog steeds met trots op terugkijk.”

Tekst gaat door onder de foto

Plaquette. - Aangeleverd

Plaquette

Ook in Heemskerk wordt aandacht besteed aan het verhaal van Chiel en Immertje. Henk Tijbosch, die eerder een film maakte over mensen uit Heemskerk die betrokken waren bij de Tweede Wereldoorlog, zette zich in voor een plaquette ter ere van hen. De plaquette kwam tot stand dankzij de inzet van Tijbosch, de gemeente Heemskerk en de Historische Kring Heemskerk. Ze is te vinden aan de Maerelaan 7b, aan de zijkant van het pand. Twee jaar geleden, op Bevrijdingsdag, werd de plaquette onthuld door de kinderen van Louk en Michels oom Gerard, met wie Loukie tijdens de oorlog graag speelde.

‘Zodat het nooit vergeten wordt’

Michel sluit af: “Het is belangrijk dat het verhaal van mijn grootouders, Chiel en Immertje, en van alle mensen die zich tijdens de oorlog zo moedig hebben opgesteld, wordt doorgegeven. Zodat het nooit vergeten wordt.”