Oorlog voorbij het Graf, een indrukwekkend document

IJMOND - Als represaille voor liquidaties op NSB’ers gepleegd door het verzet raasden wraakrazzia’s van de nazi’s op 16 april 1944 door Beverwijk en Velsen-Noord, op 25 april door Groningen en op 16 mei door het Merwedegebied. 1215 mannen in de leeftijd 18 tot en met 25 jaar werden als gijzelaar afgevoerd naar Kamp Amersfoort. 546 mannen werden enkele maanden later als gevangenen naar kampen in Duitsland gedeporteerd. 114 van hen overleefden het niet. Een vergelijkbaar aantal haalde hun pensioen niet.

Tot ver na de oorlog zouden de wraakrazzia’s nagalmen in de getroffen plaatsen. Veel teruggekeerde gevangenen konden er niet over praten, zo erg was het geweest. Hun kinderen hebben veelal niet de antwoorden gekregen waar zij naar zochten. In 2024 overleden de laatste twee gijzelaars. Een twintigjarige zoektocht naar feiten van NHD journalist Bart Vuijk en oorlogsonderzoeker Cor Bart heeft nu een onthullend boek opgeleverd van driehonderdvijftig pagina’s, met talrijke verhalen, interviews, archiefonderzoek, de gegevens van ruim 1.000 betrokkenen en talrijke foto’s waarvan een aantal nog nooit is gepubliceerd.

65 van de 486 mensen kwamen nooit meer terug 

In Beverwijk en Velsen waren het 486 jonge mensen waarvan er 65 nooit meer terug kwamen. Stichting Herdenking Deporaties 1944 organiseert jaarlijks de herdenking achter het stadhuis en geeft gastlessen op scholen, zodat ook jongeren begrijpen wat er in het verleden is gebeurd. Stichting 16 april 1944 is voortdurend actief in onderzoek naar de oorlogsslachtoffers. Dit heeft nu geleid tot het boek over de 3 razzia’s: “Oorlog voorbij het Graf”, een indrukwekkend document met de geschiedenis van deze zwarte dagen.

Exemplaar voor basisscholen 

Het boek zal zaterdag 12 april worden gepresenteerd in het raadhuis van Beverwijk. De bibliotheken van IJmond-Noord, Uitgeest en Velsen zullen de eerste exemplaren krijgen omdat het belangrijk is dat iedereen kan lezen over deze donkere periode in de Tweede Wereldoorlog. Ook basisscholen ‘De Wilgenroos’ uit Beverwijk en ‘De Plataan’ uit Velsen-Noord krijgen een exemplaar, zij hebben een speciale band met het monument bij het station van Beverwijk. Peter Duivestein, vriend van Cor Bart sinds de lagere school, koopt het eerste boek.

Twee extra boekjes en lezing

Daarna is het boek verkrijgbaar bij de Readshop en via de webshop van het Historisch Genootschap Midden-Kennemerland (hgmk.nl), de uitgever van het boek. Na aankoop krijgen bewoners in de IJmond het boek gratis thuis bezorgd, plus 2 extra boekjes: “Slachtoffers van WO II in de IJmond” van Bart Vuijk en “Jan Kuenen, de Beverwijkse James Bond” van Jan van der Linden. Bart Vuijk en Cor Bart geven donderdag 17 april een lezing over hun boek bij het HGMK, reserveren verplicht.

Herdenking 

Er zal woensdag 16 april weer een herdenking zijn bij het monument. Het begint om 11.30 uur met een toespraak van burgemeester Martijn Smit en Edda Schaaf, voorzitter van de “Heimat- und Geschichtsverein”. Daarna zijn er kransleggingen, opnoeming van de slachtoffers door basisscholieren, twee minuten stilte en het Wilhelmus. Na de plechtigheid is er koffie, thee en fris in de foyer van het stadhuis. Het is belangrijk om te blijven herdenken.