Dagboeken van Tante Annie brengen oorlog in Anna Paulowna tot leven

Historie do 1 mei 2025, 09:36 Update: 09:59

ANNA PAULOWNA - In een zorgvuldig samengesteld boek brengt Carolien van Lierop uit Anna Paulowna de dagboeken van Annie van den Berg (1912-1996) tot leven. Ruim dertien jaar werkte zij aan de digitalisering en uitwerking van deze persoonlijke verslagen, die een uniek beeld schetsen van het dagelijks leven in de polder tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het boek is niet alleen een historisch document, maar ook een eerbetoon aan Annie, die met haar nauwgezette notities de oorlogsjaren in Anna Paulowna tastbaar heeft gemaakt.

Door: Sandra Ooms

Dagboeken als tijdsdocument

Annie van den Berg begon in 1941 met het nauwgezet bijhouden van haar ervaringen. Haar dagboeken, geschreven in sierlijk oud-Hollands handschrift en met inkt, zijn doordrenkt van persoonlijke observaties en historische gebeurtenissen. Ze woonde met haar ouders in huize Freesia aan de Molenvaart (Gelderse Buurt) en was als dochter van een van de eerste bollenboeren in de polder een nauwkeurige waarnemer van de tijd. Haar teksten geven niet alleen een inkijkje in het leven van haar familie, maar ook in dat van de hele gemeenschap. Hoe de mensen omgingen met de bezetting, de voedseltekorten en de constante dreiging van geweld, wordt op indringende wijze beschreven.

Het vastleggen van deze verhalen was voor Annie een serieuze taak. Ze wilde niet dat de herinneringen aan de oorlog verloren zouden gaan. “Ik zal trachten alles zo getrouw mogelijk weer te geven, zodat een ieder die het leest zich een duidelijk beeld kan vormen van de toestanden waarin wij in deze tijd leefden,” schreef ze in haar inleiding. Carolien van Lierop zag het als haar plicht om dit werk voort te zetten. “Missie geslaagd,” zegt ze nu met trots.

Van vergeelde bladzijden naar een boek

Toen Annie in 1996 overleed, kwamen de dagboeken van zolder en gingen naar haar jongere zus, die inmiddels 80 was. Pas in 2010, na het overlijden van Carolien’s schoonmoeder, kwam de doos met dagboeken weer tevoorschijn en ontstond de vraag: wat doen we hiermee? “Het was een zware klus, geen van de tien kinderen zag het zitten. Dus nam ik het op me,” vertelt Carolien. De transformatie van vergeelde bladzijden vol handgeschreven teksten naar een leesbaar boek vergde jaren van inspanning. Het betekende ontcijferen, overtypen en historische context toevoegen om de verhalen toegankelijk te maken voor een breed publiek.

Oorlog door de ogen van Annie

De dagboeken bevatten zowel alledaagse momenten als ingrijpende gebeurtenissen. Van dansavonden en kaartspelletjes tot razzia’s en het onderduiken van een neef uit Noordwijk in huize Freesia. Annie beschrijft ook hoe haar familie gedwongen werd om Duitse soldaten in huis te nemen. “Ze gruwelde ervan als ze hen op de trap tegenkwam,” zegt Carolien. Een deel van de dagboeken werden tijdens een razzia in 1944 onder de grond verstopt om te voorkomen dat ze in verkeerde handen vielen. Deze passages maken het boek extra bijzonder. Lezers ervaren de oorlog door de ogen van een jonge vrouw die haar gevoelens en angsten zonder terughoudendheid op papier zette.

Herkenning en verbondenheid

Tijdens het digitaliseren las Carolien stukje bij beetje de herinneringen van Annie. “Elke keer vertelde ik mijn man wat ik nu weer had ontdekt. Het voelde bijna alsof ik met haar in gesprek was.” De parallellen met recente tijden vielen haar op: “Ik zie overeenkomsten met de coronatijd. Ondanks beperkingen zochten mensen toch gezelligheid. Mensen zijn weerbaarder dan je denkt.” Dit besef gaf haar nog meer motivatie om het boek af te ronden en Annie’s woorden levend te houden.

Na jaren van puzzelen, overtypen en zoeken naar contextuele informatie is het boek af. “Het is een tijdsdocument geworden dat niet alleen voor onze familie, maar ook voor anderen interessant kan zijn,” aldus Carolien. De eerste druk bestaat uit 500 exemplaren, waarvan er inmiddels al 350 zijn verkocht. “We krijgen veel mooie reacties.” Het boek bevat 300 pagina’s en bevat ook veel foto’s en uitgeknipte krantenartikelen.

Verkoop van het boek

De originele dagboeken van Annie worden vanaf de Bloemendagen tentoongesteld in het Museum Oud Anna Paulowna en zijn daar te bekijken. De entree is gratis bij het afhalen van het boek. Het boek is vanaf dinsdag 6 mei af te halen bij Rowa Reclamemakers in Breezand. Dit kan van maandag t/m vrijdag tussen 8:00 en 17:00 uur voor 29,95 euro.

Daarnaast is het boek ook beschikbaar op zondag 4 en maandag 5 mei tussen 13:00 en 16:00 uur in het Museum Oud Anna Paulowna, Zandvaart 5 in Breezand. Wees er snel bij, want van de 500 exemplaren zijn er al 350 verkocht, en er komt geen herdruk.