De dood als verdienmodel

Door: Martin Stolkwijk

Wat een eer. Zo voelde het. Binnen de familie kwam de vraag of ik de uitvaart wilde leiden van Tante. Tante had het dappere besluit genomen om de regie rondom haar dood in eigen hand te nemen. Ze had inmiddels de gezegende leeftijd bereikt van 89 jaar en zou op 1 maart 90 worden, maar daar wilde zij niet op wachten. Er waren nog maar weinig zaken in het leven waar zij nog echt vrolijk van werd en het leven bracht haar daarom niet voldoende om voor te leven.

Het lichaam van Tante liet haar in de steek. Het zicht verdween langzaam maar zeker, het gehoor ook. En door de slechte conditie van het hart was het leven meer een martelgang geworden. Geen smaak en reuk meer zorgde zelfs dat ze niet meer kon genieten van de dagelijkse maaltijd. Nee, het was op voor Tante. Zij gaf dit aan bij de familie, die haar alles gunde, dus ook het einde waar zij zelf voor koos.

Ontwapende lach

Ik ging in de laatste dagen nog even langs en ik verbaasde mij dat Tante met heel veel rust, bijna sereen in haar fauteuil zat. Drie zoenen op de wang, want zo doen tantes dat. Haar ontwapende lach was er nog en de woorden dat ze het zo fijn vond dat ik dit voor haar wilde doen gaven mij een warm en trots gevoel. Ik gaf aan dat ik mijn best zou doen om haar een mooi afscheidsceremonie te verzorgen. Tante had er alle vertrouwen in. Dat vertrouwen moest bij mij nog groeien, want ik was daar best nog wel onzeker over.

Artsen werden ingeschakeld en het proces naar de euthanasie werd zorgvuldig en respectvol ingevuld .De uitslag voor Tante was dan ook dat de datum werd vastgesteld. Met de kinderen aan haar zijde is tante rustig en vredig ingeslapen. 

‘Zo was ze’

Nu was het de taak van de kinderen om de uitvaart vorm te geven. Ik, als toekomstig uitvaartleider, mocht aansluiten. Een bijzondere dag. Samen met de kinderen van Tante kreeg de afscheidsceremonie langzaam vorm. Soms zakelijk, maar steeds ontspannen. Dan weer heerlijk lachen om de mooie of grappige herinneringen. “Ja, zo was ze”, was dan vaak te horen. Langzaam kreeg het draaiboek vorm en inhoud. De oudste zoon had de regie, maar deelde zijn rol in harmonie met de anderen. Een mooi proces om mee te maken en onderdeel van te zijn. Het was een vol programma en de vraag kwam dan aan het einde van deze bijeenkomst of de sprekers nog eens voor de zekerheid hun speech wilde timen. Het moest tenslotte allemaal passen. Dat bleek later nog belangrijker dan gedacht. Mijn rol was dan ook om de introductie/voorwoord te verzorgen, daarna de overgangen en de sprekers aan elkaar te verbinden. Aan het einde van de afscheidsceremonie nog een kort slotwoord. In een notendop een reis door het leven van 45 minuten. Zo was het afgesproken. 

Getimed en geoefend

De uitvaartleidster, een pittige jongedame, deed me mij op de dag van de uitvaart een rondgang in de aula. Vertelde waar ik stond, kreeg uitleg van de microfoon, maakte kennis met de dame die de techniek van muziek en beeld zou gaan doen en liet tenslotte twee stoeltjes tegen de wand plaatsen. “Zo, dat is jouw plek als andere spreken en ik zit naast je”. Het klonk alsof ik daar geen keuze in had. En zo was het. Voordat zij naar buiten liep om de familie en vrienden van Tante binnen te laten liet zij zich nog ontvallen dat ik wel goed op de tijd moest letten. “Wij hebben absoluut geen gelegenheid om uit te lopen”. Ik antwoorde dat ik mijn best zou doen, maar dat ik de sprekers natuurlijk niet aan de leiband zou hebben. Er was getimed en geoefend, dus zou het wel goed komen, zo sprak ik mijzelf toch maar wat moed in. De kist stond al in de aula, een mooie foto van Tante erbij. De kist was dicht, want zoals Tante vertelde: “Ik wil niet dat iedereen over mij heen gaat hangen om te zien hoe ik erbij lig!” En zo is het Tante, de foto laat je zien zoals je was. Lief en vrolijk.

Goed, de familie en vrienden zaten, de muziek verstilde langzaam en ik liep met gezonde zenuwen naar de spreekstoel. In mijn voorwoord vertaalde ik mijn band met Tante en de familie. Ik nam daar mijn nieuwe omgeving in mee. Het wad, de zon, de meeuwen aan de vloedlijn en het feit dat het de dag van haar overlijden windstil was. Zo gaf ik aan dat zelfs de natuur even stil stond bij de laatste reis van Tante. 

Kort houden, anders komen we in de problemen

Ik verbond mijn voorwoord aan de eerste spreker, om daarna persoonlijk alle sprekers te bedanken met de korte introductie naar de volgende spreker. Tot de laatste spreker. Daar zag ik dat we iets uitliepen. Die gedachte werd verstoord door de uitvaartleidster. Deze zat naast mij en fluisterde mij in: “We lopen verschrikkelijk uit Martin, dat kan eigenlijk niet. Je moet je slotwoord echt heel kort houden anders komen we in problemen.” Ik knikte vriendelijk en liep naar voren toen de laatste spreker klaar was met haar lofzang op het leven van Tante. Ik was onder de indruk van alle sprekers die elk een kant belichtte van het leven van Tante.

‘De dood verdient alle tijd’

Het was een mooi afscheid. Waardig en warm. En daar ging ik geen afbreuk aan doen. Niks haast, de dood verdient alle tijd. Ik hield mijn slotwoord zoals ik het geschreven had, niks geen korte versie. Tante verdient alle tijd. Tijdens het laatste muziekstuk liepen de aanwezigen, behalve de direct familie naar de koffiekamer. De familie zou dan weer aansluiten. Ik kreeg in de koffiekamer complimenten en was daar best trots op. Ik mocht een bijdrage leveren aan deze mooie ceremonie.

De tijd nemen

En de uitvaartleidster? Die heb ik niet meer gesproken. Die was waarschijnlijk alweer druk bezig met de volgende uitvaart. Want ja, de een zijn dood is de ander zijn brood. Jammer, want het laatste afscheid verdient zoveel meer. In ieder geval meer tijd. De dood als verdienmodel. Laten we daar even bij stil staan. En vooral de tijd nemen!