Anna Paulowna: de Russische koningin die de eer van Nederland redde

Door: Sandra Ooms

Angelique, een gepassioneerde koningshuiskenner, ziet het als haar missie om deze slimme en strategische vrouw in het zonnetje te zetten. “De geschiedenis werd vroeger vooral door mannen geschreven,” zegt Angelique. “Maar Anna Paulowna had een veel grotere invloed dan de meeste mensen weten.”

De redding van Willem II’s reputatie

Koning Willem II staat bekend als de held van de Slag bij Waterloo, maar na zijn dood kwamen zijn hoge schulden en escapades aan het licht. Om te voorkomen dat zijn nagedachtenis als held werd bezoedeld, greep zijn vrouw Anna Paulowna in. Ze benaderde haar broer, de tsaar van Rusland, met een dringend verzoek om hulp. “Ze vroeg hem om een deel van de kunstcollectie van Willem II over te nemen,” vertelt Angelique. De tsaar stemde toe en kocht werken van Hollandse Meesters uit de collectie van haar overleden echtgenoot. Met het ontvangen geld wist Anna Paulowna de schulden stiekem af te lossen. Hierdoor bleef Willem II’s reputatie als nationale held intact. “Daarom hangen er tot op de dag van vandaag veel kunstwerken van Hollandse Meesters in de Hermitage in Rusland,” legt Angelique uit. “Het is een vergeten maar fascinerend stukje geschiedenis waarin Anna Paulowna een cruciale rol speelde.” Met deze slimme zet zorgde de koningin ervoor dat de Nederlandse koninklijke familie zonder schande verder kon, terwijl ze achter de schermen als een ware diplomate opereerde. “Eigenlijk was haar invloed veel groter dan de meeste mensen beseffen,” voegt Angelique toe.

Anna Paulowna in haar eigen dorp

Angelique de Kroon zet zich nu in om deze vergeten koningin te eren met een reeks activiteiten in 2025, precies 230 jaar na haar geboorte. “Het dorp Anna Paulowna is vernoemd naar haar, maar hoe vaak denken we nog aan haar?” vraagt Angelique retorisch. “We willen haar naam en haar verhaal weer tot leven brengen.” De feestelijkheden starten op 1 maart 2025 met de onthulling van een speciale etalage bij de Jumbo in het dorp, in aanwezigheid van burgemeester Rian van Dam. Daarnaast zal biograaf Petra van Langen, die momenteel werkt aan een boek over Anna Paulowna, een lezing geven over haar fascinerende leven. Angelique roept alle inwoners van Anna Paulowna op om tijdens de Bloemendagen volgend jaar een mozaïek te maken met als thema de koningin. “Stel je voor, een heel dorp dat samenkomt om deze krachtige vrouw te eren,” zegt Angelique enthousiast. “Het brengt niet alleen de geschiedenis tot leven, maar versterkt ook de band tussen de bewoners.” Het project ‘Meer Anna Paulowna in Anna Paulowna’ kan op de volledige steun rekenen van de gemeenteraad, hier is onlangs een motie over aangenomen.

“In het dorp Anna Paulowna staat op dit moment een klein beeldje van koningin Anna Paulowna, hoog op een sokkel in het winkelcentrum van Anna Paulowna. Het beeldje is onthuld in 2005 door onze toenmalige koningin Beatrix. Een deel v.h. jaar is het beeldje niet goed zichtbaar, door de bladeren v.d. bomen die ervoor hangen. Op dat moment (2005) was koningin Anna Paulowna vooral de vrouw van koning Willem II. We zijn volgend jaar 20 jaar verder: 2025. Er zijn in de tussentijd nieuwe inzichten opgedaan en er wordt gewerkt aan een uitgebreide biografie over koningin Anna Paulowna door biograaf P. v Langen. Geschiedenis wordt geschreven en herschreven en de kleur v.d. geschiedenis past zich aan naarmate er meer kennis wordt opgedaan (bijv. hoe we nu naar slavernij kijken in vergelijking met 50 jaar geleden).Het doel is om in het jubileumjaar 2025 koningin Anna Paulowna een prominente plaats te geven in het dorp Anna Paulowna. Zodat ze goed zichtbaar is voor toeristen en dorpelingen. Dat willen we doen door meerdere activiteiten te organiseren. Een van de activiteiten is om een gedenkteken op te richten, op een prominente plek in het dorp, met een afbeelding die lijkt op de afbeeldingen die we v.d. koningin hebben. We willen ook graag dat het gedenkteken een educatieve insteek krijgt, zodat toeristen en dorpelingen (nog) meer kunnen lezen/leren over deze bijzondere koningin.”

Een deel van de collectie van Angelique.

Een verborgen schat

Een belangrijk onderdeel van het jubileumproject is de oprichting van een blijvend gedenkteken voor de koningin in het dorp. Er wordt een stichting opgericht om dat mogelijk te maken. Angelique wil lezingen en culturele evenementen organiseren in het historische kerkje van Anna Paulowna, waar ook een bijzonder geschenk van de koningin bewaard wordt: een prachtig zilveren avondmaalstel. “Het kerkje is een symbool van haar betrokkenheid,” legt Angelique uit. “Anna Paulowna schonk dit waardevolle avondmaalstel aan de kerk als een blijk van dank, ondanks dat zij zelf het dorp nooit bezocht heeft.” De Kroon licht toe: “Voor een vorstin, die gewend was aan de weelde en grandeur van het Russische hof en paleizen zoals het Winterpaleis in Sint-Petersburg, moet de ruige, pas drooggelegde polder als een onherbergzaam moeras hebben gevoeld. Het gebied had destijds weinig te bieden dat haar koninklijke aandacht zou trekken.” Toch bleef ze op afstand betrokken en gaf blijk van haar zorg voor het volk met dit gulle gebaar. “Haar geschenk aan de kerk toont haar subtiele invloed en haar besef van de rol die ze moest spelen, ook al had ze heimwee naar haar vaderland Rusland,” vertelt Angelique.

Samen de geschiedenis herschrijven

Met haar aanstekelijke enthousiasme hoopt Angelique niet alleen de geschiedenis van Anna Paulowna te herschrijven, maar ook een gemeenschapsgevoel te creëren onder de inwoners van het dorp. “Ik doe een oproep aan iedereen in Anna Paulowna: laten we samen deze vrouw de eer geven die ze verdient. Ze was meer dan alleen ‘de vrouw van’. Ze was een sterke, slimme en invloedrijke koningin die de Nederlandse geschiedenis heeft vormgegeven.”

Voor meer informatie over het jubileumjaar en hoe je mee kunt doen, kunnen bewoners terecht op www.hethartvanannapaulowna.nl. Op 27 november 2024 zullen organisators Joost Sutin en Jacqueline Keur-Hofkamp een lezing geven over ‘Het hart van Anna Paulowna’ in het kerkje. Angelique zal een toelichting geven over ‘meer Anna Paulowna in Anna Paulowna’ en ondernemers motiveren om volgend jaar een product te verkopen, gerelateerd aan koningin Anna Paulowna. “Het draait allemaal om verbinding en samenwerking,” besluit ze. “Laten we samen een feestjaar van maken dat onze dorpsgeschiedenis zal verrijken.” Met haar gedreven inzet voor historische rechtvaardigheid hoopt Angelique een blijvende verandering te brengen in hoe we naar onze geschiedenis kijken.

En wie weet, misschien zal het dorp Anna Paulowna haar koningin eindelijk de eer geven die ze al die tijd heeft verdiend.

Het zilveren avondmaalstel dat Anna Paulowna heeft geschonken aan de kerk - Foto: Angelique de Kroon