Fotocollectief hangt veertig foto’s in de buitenlucht op begraafplaats Middenmeer: ‘Het taboe moet eraf’

De buitenexpositie is een initiatief van Fotocollectief De Sluiter uit Wieringerwerf. Volgens Ina Hoogenbosch (70) uit Wieringerwerf, secretaris van zowel Fotocollectief De Sluiter als Stichting Cultureel Erfgoed Begraafplaats Wieringermeer, ontstond het idee vooral vanuit haar betrokkenheid bij beide organisaties.

„Ik draag twee petten”, vertelt Ina. „Daardoor dacht ik: waarom zouden we niet eens iets heel anders doen? Geen expositie in een gebouw, maar buiten op de begraafplaats. Een serene plek waar zoveel moois te zien is.” Voordat de plannen werkelijkheid konden worden, moest eerst worden onderzocht of een tentoonstelling op een begraafplaats überhaupt mogelijk was. Ina zocht contact met beheerder Arno van der Veeke, die het idee vervolgens besprak met de gemeente.

„Ik heb me er echt in vastgebeten. Kan het? Mag het? Wordt het geaccepteerd? Gelukkig kregen we groen licht. En juist omdat we volgend jaar tien jaar bestaan, wilden we iets bijzonders doen. Dat is dit zeker geworden.”

Wandelpark vol geschiedenis

Wie de begraafplaats alleen kent als laatste rustplaats voor overledenen, kijkt volgens Ina te beperkt naar het terrein. De locatie is namelijk veel meer dan dat. De begraafplaats werd ontworpen door landschapsarchitect J.T.P. Bijhouwer en kreeg de opzet van een park. Daardoor vormt het terrein tegenwoordig een groene oase met bijzondere bomen, brede zichtlijnen en kronkelende paden.

„Ik heb de leden gevraagd om er eens een rondje te lopen”, vertelt Ina. „Veel mensen realiseren zich niet hoe mooi het daar eigenlijk is. Het is een wandelpark waar je steeds nieuwe dingen ontdekt.” Dat groene karakter speelt een belangrijke rol in de expositie. De foto’s tonen niet alleen graven en monumenten, maar ook details die bezoekers normaal gesproken gemakkelijk voorbijlopen: licht dat door de bomen valt, bloemen die tussen de grafstenen groeien en kleine symbolen die herinneringen tastbaar maken.

Tegelijkertijd vormt de geschiedenis van de Wieringermeer een belangrijk onderdeel van het verhaal. Op de begraafplaats liggen veel bewoners van het eerste uur begraven, mensen die betrokken waren bij de ontginning en ontwikkeling van de polder. Volgens Ina verdienen hun verhalen het om zichtbaar te blijven.

„Dat zijn mensen die letterlijk hebben meegebouwd aan de Wieringermeer. Er wordt tegenwoordig op veel plaatsen geruimd en dan verdwijnt een deel van de geschiedenis. Wij vinden juist dat deze verhalen behouden moeten blijven. De mensen die hier liggen vertellen samen het verhaal van een polder die bijna honderd jaar bestaat.”

Verrassende ontdekkingen

Tien van de zestien leden leverden foto’s aan voor de expositie. Samen zijn zij goed voor ruim veertig beelden die langs de wandelroute te zien zijn. Tijdens het fotograferen werden veel deelnemers verrast door wat ze aantroffen. „Sommigen waren hier al om zes uur ‘s ochtends”, vertelt Ina. „Ze stonden versteld van hoe mooi het eigenlijk is. Mensen verwachten dat niet.”

Zelf raakt ze ook na jaren nog niet uitgekeken op de locatie. Niet alleen vanwege de natuur, maar ook vanwege de verhalen die achter de grafstenen schuilgaan. „Soms lees je wie daar begraven ligt en wat die persoon heeft betekend. Dan denk je: wauw, dat wist ik helemaal niet. Er zit zoveel meer achter een graf dan alleen een naam en een datum.”

Ook in de details ontdekten de fotografen bijzondere verhalen. Zo troffen zij op verschillende graven symbolen aan die liefde, verbondenheid en herinnering uitdrukken. „Je ziet bijvoorbeeld terracotta harten of sierlijke ijzeren ornamenten. Daar spreekt zoveel gevoel uit. Het zijn juist die kleine elementen die mensen vaak niet opmerken.”

Taboe doorbreken

Met de expositie hopen de organisatoren niet alleen bezoekers te laten genieten van mooie foto’s, maar ook een ander beeld van begraafplaatsen te laten zien. Volgens Ina rust er nog altijd een taboe op dergelijke plekken, terwijl ze juist veel te bieden hebben.

„Het taboe moet er een beetje vanaf”, zegt Ina. „Natuurlijk is het een plek van herinnering, maar het is ook een plek van rust, natuur en geschiedenis. We hopen dat mensen na hun bezoek anders gaan kijken naar wat een graf vertelt en naar de schoonheid van deze omgeving.”

Die schoonheid zit volgens haar niet alleen in de monumenten, maar ook in het groen. Op het terrein staan onder meer drie mammoetbomen die oorspronkelijk uit Californië komen en een bijzondere Amerikaanse tulpenboom met geel-oranje bloemen. „Dat zijn bomen die je niet overal tegenkomt. We zouden in de toekomst zelfs graag de status van arboretum willen aanvragen. Er staat hier zoveel bijzonder groen.”

Een dag na de opening van de expositie krijgt de begraafplaats bovendien landelijke erkenning. Op zaterdag 27 juni onthult wethouder Robert Leever het Terebinth-schildje 2026 bij de toegangspoort. Het schildje hoort bij de prijs De Gouden Terebinth, een landelijke onderscheiding voor bijzondere initiatieven op het gebied van behoud en ontwikkeling van begraafplaatsen en funerair erfgoed. De vakjury omschreef de Begraafplaats Wieringermeer als „bijzonder waardevol groen erfgoed” en sprak van een „groene parel in de polder”. Voor Ina vormt die waardering een bevestiging van wat zij al jaren ziet wanneer ze over het terrein wandelt.

„De meeste mensen die hier komen zeggen hetzelfde: ‘Jeetje, wat is het hier toch mooi.’ Dat hopen we met deze expositie aan nog veel meer mensen te laten zien.”

De expositie is te zien van 26 juni tot en met 13 september 2026 (open monumentendag).