Landsmeerders halen herinneringen op aan verdwenen dorpswinkels tijdens museumnacht

Bij de vitrinekast voor het sigarenwinkeltje van Cornelis Derlagen bleef een meisje van een jaar of negen, samen met haar moeder, staan. “Kijk”, riep ze “zo’n wit pijpje heeft opa ook. Dat heeft hij gevonden. En die met die grotere kop is van een rijker iemand geweest, want daar kan meer in, maar eigenlijk hoort er nog een steeltje aan.”

Bij de uitstalling van Piet Stam, de pottenbaas, keek een mevrouw verrukt naar een nikkel koffieservies. “Wat prachtig! En het is helemaal compleet.”

“Die kun je nog steeds kopen”, merkte iemand op en ze wees naar een sliert metalen pannensponsen die aan de muur hangt. “Dat gebruikten ze voor het aangekoekte melkpannetje.”

De tentoonstelling staat vol met voorwerpen die een verhaal vertellen. Er liggen zilveren rammelaars met belletjes uit de achttiende eeuw die boven een wieg hingen te klingelen.

Castella-parels voor de was

“Oh kijk, Castella-parels voor de was. Die pakjes moest ik altijd voor mijn moeder halen!” Zelfwerkend wasmiddel. Bevat actief wit. In een donkerblauw kartonnen doosje met daarop het silhouet van een Spaans meisje.

Bij de gevulde glazen stolpen vooraan bij het winkeltje van Marie en Nelie Jonkhart, bleef een meisje staan en ze wees.” Kijk, die snoepjes ken ik, griotjes, frambozenzuurtjes en die…” ze wees naar de kaneelpitten. “ En die ken ik ook, dat zijn zwart op witjes.”

Kapperszaakje van Dirk Moes

Veel belangstelling trok ook het kapperszaakje in de hoek, van Dirk Moes. Daar ligt een oude ondoleertang. “Die werd eerst heet gemaakt boven een gasvlammetje”, legde iemand uit. “Daarna draaide de kapper de tang om een pluk haar. Even wachten, uitrollen, en je had een prachtige krul.”

Daarnaast, in het midden, staat een prachtige smuiger met bruin tegeltjes, waarop een boerderij staat afgebeeld met koeien en schapen. Daarvoor staat een hele verzameling oude, zwarte kolenkacheltjes.

Twee heren keken ernaar en vertelden dat zij ook een smuiger hadden, maar nog geen kachel ervoor. Hun oude huisje waren ze nog aan het opknappen, maar de kachel zou er zeker komen. Het bracht meteen herinneringen naar boven aan de tijd van kolen en kachels. “Ik mocht vroeger met de kolenkit kolen op het vuur gooien en met de pook in de kachel porren.”

Zak kolen op je rug

En een andere bezoekster vulde aan dat haar grootvader kolenboer was. Wat hebben die mannen zwaar werk gehad. Zo’n zak kolen op je rug, altijd zwarte handen en een zwart gezicht van het gruis. Zo brachten de kacheltjes van de laatste hoef- en kachelsmid Jan Horstman bijna vergeten herinneringen naar boven.

Een meisje wees bij de klokkenwinkel van Harm Binnema naar een prachtige klok met aan de onderkant de zonnestralen van een halve zon. “Is die van goud?”, Vroeg ze aan haar moeder.

“Ik denk dat het verguld is. Een laagje goud op brons.”

Ook de oude dorpsdokter kwam ter sprake. “Die kende iedereen”, vertelde een bezoeker. “Toen mijn dochtertje hoge koorts had, kwam hij later op de avond gewoon nog even uit zichzelf langs om te kijken hoe het ging.”

De bekende lange Jaeger-onderbroek

Bij de manufacturenwinkel van Simon Tump hangt de bekende lange Jaeger-onderbroek. “Van wol!”, klonk het lachend. “Ze kriebelden en prikten verschrikkelijk! Maar met de boorden onderaan de pijpen kon er geen kou naar boven kruipen.”

De koektrommels, koffiemolens en houten sigarenkistjes maken het beeld compleet. “Ik vond het altijd heerlijk ruiken als er een pijp werd gerookt”, bekende iemand.

Twee opgeschoten jongens herkenden meteen de waxinelichtjes van Verkade. Die blauw/witte kartonverpakking theelichten, zes stuks, met op de bovenkant de afbeelding van een theelichtglaasje. Dat hebben ze vast bij hun oma gezien.

‘Dat was een prachtige tijd’

De mooiste herinnering kwam misschien wel van een bezoekster die stilstond bij de oude kruidenierswinkel van Jan Dobber. “Ik ben opgegroeid in zo’n zaak. Alles werd afgewogen. Suiker, koffie, rijst, alles ging op de weegschaal. Later verkochten we ook kaas. Dat was een prachtige tijd.”

Zo werd de museumavond veel meer dan een tentoonstelling van oude spullen. Er kwamen honderdzevenentwintig bezoekers en het werd een avond vol verhalen, herkenningen en ontmoetingen. Voor de ouderen waren het herinneringen aan hun jeugd. Voor de jongeren een kijkje in een wereld die verdwenen is, maar die dankzij de tentoonstelling nog altijd voortleeft in de verhalen van degenen die haar hebben meegemaakt.

Sonja Duba en Frans Poulain