Erfgoedcentrum wil gedachtengoed Abraham Kuyper levend houden

Chrit Wilshaus

Ton Sels, coördinator van dat centrum, polste haar voor die functie. Verburg was onder andere actief voor vakbond CNV, zat in de Tweede Kamerlid voor het CDA en was voor die partij minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. Momenteel zijn een duurzamer en gezonder voedselsysteem en de energietransitie de belangrijkste uitdagingen waarmee ze zich beroepsmatig bezighoudt. De honderdste sterfdag van Kuyper, drie jaar geleden gevierd in de Groote Kerk, vormde de belangrijkste aanleiding meer te gaan doen met de stichting erfgoed van Kuyper en een studiecentrum in het Gemeenlandshuis te beginnen.

Studie en verdieping

Hoe wil het Erfgoedcentrum het gedachtegoed aan Abraham Kuyper levend houden? “In de eerste plaats organiseren we ieder jaar de Kleine Luyden-lezing. Minister Hugo de Jonge verzorgde de eerste. Dat was een fantastische lezing maar we willen er meer organiseren over zijn leven en werk. Over wat zijn betekenis is geweest voor politiek, samenleving en bijvoorbeeld universitair Nederland. Hij was één van de oprichters van de VU, de Vrije Universiteit in Amsterdam. Daarnaast had hij veel ondernemende vrienden. Dus is ook een aanknopingspunt zijn om iets mee te doen.” Veel studie en verdieping dus. “Boven in het prachtige Gemeenlandshuis, wat wij huren van Vereniging Hendrik de Keyser en wat overigens als trouwlocatie beschikbaar blijft, willen we een studiecentrum inrichten. Van de gemeente Maassluis krijgen we daarbij alle medewerking en steun, wil ik hier wel vermelden maar ook anderen helpen ons bij het opzetten van het studiecentrum. Bijvoorbeeld door boeken te schenken. Verder zijn we bezig om de kantoorinrichting van het Kuyperhuis in Den Haag, waar het CDA-partijbureau heeft gezeten, hiernaartoe te krijgen. Voorts gaan we een Abraham Kuyper-studentenactiviteiten organiseren. We denken daarbij aan debatwedstrijden en -trainingen. Leren luisteren en ingaan op elkaars argumenten is iets wat in het huidige politieke debat ook te vaak wordt gemist. Bovendien zijn we momenteel bezig om samen met Museum Maassluis een tentoonstelling te organiseren met werken van de cartoonist Albert Hahn (1877-1918, red.) met spotprenten over Kuyper. Ik geloof dat hij 400 cartoons van hem heeft gemaakt; met alle respect maar hij had een prachtkop om een cartoon van te maken.” 

Familie

“Wat is volgens u de grootste verdienste van Kuyper geweest? “Ik denk toch wel zijn veelzijdigheid en het feit dat hij over een enorme energie moet hebben beschikt. Ik geloof dat het gedachtegoed van Abraham Kuyper ook voor ons nog een bron van inspiratie kan zijn. Net als in zijn tijd leven we nu in een overgangstijd. Dat maakt mensen onzeker, merk ik.” Maar dat zijn mensen buiten Nederland toch ook? “Ik heb in Rome gewoond en in Italië hebben mensen nooit zo gek veel van de politiek verwacht; Italianen vertrouwen veel meer op hun buurt en hun familie, die heilig voor ze is. Van politici weten ze dat die het vaak mooi kunnen vertellen maar retorische talenten alleen zijn niet genoeg. 

Genieten
“Wat mij ook wel aan hem aansprak is dat Abraham Kuyper een calvinist was. En calvinisme wordt altijd vereenzelvigd met je mag niks en je kunt niks. Ik geloof niet dat Abraham Kuyper dat heeft voorgeleefd. Wel dat we allemaal een kind van God zijn, ieder met zijn eigen talenten en dat we die moeten benutten ten dienste van de samenleving. Zo ben ik ook opgevoed en dat heb ik meegekregen vanuit de Bijbel. Maar wat hij ook heel goed kon, was het leven vieren en ervan genieten. Zo hield hij van lekker eten en kon hij een goed glas wijn waarderen. Dus durfde hij ook het leven van tijd tot tijd te vieren. Daar ben ik ook erg van. Ik ben een voorstander van hard werken maar ook van het zoeken naar de balans in je leven; de boog kan niet altijd gespannen staan. Op het moment dat er even niet hard gewerkt hoeft te worden, vier dan het leven met elkaar. En ik geloof dat we dat in Nederland een beetje te weinig doen.”

Kleine Luyden

Kuyper was net als zijn vader dominee maar daarnaast ook journalist maar vooral politicus. Hij richtte de eerste politieke partij op in Nederland, de ARP (Anti-Revolutionaire Partij) en was minister-president, de functie die hij bedacht. Tot zover zijn leven in een notendop. Verburg: “Kuyper had een idee hoe de samenleving in elkaar zou moeten steken. En dat verkondigde hij graag. Of dat nu in de krant was in interviews of in zijn columns. Maar ook in debatten of als dominee. Hoewel dat laatste niet zijn allergrootste talent was. Maar vooral kon hij zijn gedachtegoed in de politiek kwijt, waar hij opkwam voor de ‘gewone man en vrouw’, de Kleine Luyden, zoals hij ze noemde. Hen emanciperen en stemrecht geven, waren zijn belangrijkste drijfveren daarbij. Verder was hij voorstander van invoering van het algemeen kiesrecht.” Voor de invoering daarvan kende ons land het censuskiesrecht: alleen mannen, vrouwen hadden al helemaal geen stemrecht, met een bepaald inkomen mochten in dat systeem stemmen. “Er werd blijkbaar van uitgegaan dat als je niet veel verdiende je geen goede kiezer kon zijn.”

Transitie
Was Abraham Kuyper zijn tijd vooruit? “In sommige gedachtenlijnen wel. In het doortrekken richting de toekomst bijvoorbeeld. Ik denk dat het anders nog een hele tijd had geduurd voordat het algemeen kiesrecht en de vrijheid van onderwijs handen en voeten hadden gekregen. In het begin van de twintigste eeuw waren er in België bijvoorbeeld nog hele opstanden om. En eind negentiende eeuw ontstond er meer belangstelling voor sociale vraagstukken. Armoede, honger en ellende kregen de aandacht. Zo verscheen in 1898 de encycliek Rerum Novarum, een rondzendbrief van de paus, en initieerde onder andere Kuyper het eerste Christelijk Sociaal Congres. Kortom: de samenleving was in beweging. Ook nu beleven we een dergelijke transitie. Die is wel anders van aard maar het kenmerk van een omslag is dat je eerst een vorm van onzekerheid krijgt, dan een vorm van chaos – niemand weet waar het naartoe gaat – en langzamerhand gaan we in een bepaalde richting. Net als een tros spreeuwen. Dat is fascinerend om te zien. In het begin krioelen ze allemaal door elkaar en zie je niet welke kant ze opgaan en dan opeens zwermen ze allemaal dezelfde kant op. Ik vind het altijd fenomenaal om dat te aanschouwen. Uiteindelijk zit er toch een georganiseerd verband in maar niemand kan dat nu nog zien.”