Matthijs Sluijs uit Andijk maakt indringende documentaire over zoektocht naar zijn Poolse roots

Voor de regisseur begon het avontuur niet met een camera, maar met zijn jongere broer Oskar.

"Oskar wilde eigenlijk al zijn hele leven zoeken. Hij was de eerste die die stap wilde zetten. Patryk voelde die behoefte ook, maar ik helemaal niet. Ik wilde mij niet los van mijn gezin voelen. Als kind en tiener drukte ik mijn adoptie juist zoveel mogelijk naar de achtergrond."

De omslag kwam toen de drie broers samen met hun ouders de oude adoptievideo’s terugkeken. Ruim twintig jaar geleden filmden hun ouders alle drie hun reizen naar Polen. Zodra Matthijs die beelden zag, wist hij: hier zit een documentaire in.

Eerste reis

De eerste reis draaide volledig om Oskar.

Met behulp van Grażyna Nowodworska-de Laat, die jarenlang bemiddelde bij adopties tussen Polen en Nederland, trok het gezin samen met haar en cameraman Niels Lokhorst door Polen. Grażyna wist precies waar informatie te vinden was, hielp met onderzoek, het benaderen van instanties en de taal. Bovendien begreep ze de emoties als geen ander, omdat ze zelf drie kinderen uit Polen adopteerde.

Niels was al vanaf het prille begin betrokken bij het idee voor de documentaire. Als goede en jarenlange vriend van Matthijs kende hij het gezin persoonlijk, waardoor hij zonder ongemak dicht op de huid kon filmen.

Niemand wist waar zijn biologische moeder woonde. De zoektocht leidde langs oude adressen, buurtbewoners en officiële registers. Eerst leek alle hoop vervlogen. Een buurvrouw vertelde dat de moeder overleden zou zijn. Even later bleek dat niet te kloppen.

Aan het einde van een lange dag belde Grażyna opnieuw aan bij een woning. De vrouw die opendeed, bleek inderdaad Oskars moeder te zijn.

"Ik was tegelijk broer, regisseur en geluidsman. Als broer wilde ik meteen roepen: ‘Ze is gevonden!’ Maar als filmmaker wist ik dat dat eerste moment voor de camera moest plaatsvinden. Dat vond ik ontzettend moeilijk."

De regisseur rende naar buiten zodat Niels zijn camera klaarzette. Tegelijkertijd moest hij zijn ouders en broers nog in onzekerheid laten. "Ze zagen natuurlijk dat er iets aan de hand was.”

Die dubbele rol loopt als een rode draad door de documentaire. Matthijs regisseert niet alleen het verhaal van zijn gezin, maar beleeft het zelf ook van binnenuit. Regelmatig schakelde hij tussen emoties en techniek.

De vondst van Oskars moeder veranderde Matthijs’ eigen kijk op zijn adoptie. Hij besloot ook op zoek te gaan naar zijn biologische familie.

De vragen die zijn broer stelde, bleken namelijk ook vragen die hij zelf beantwoord wilde zien.

"Wie gaf mij mijn naam? Waarom ben ik afgestaan? Dat zijn vragen waar mijn adoptieouders nooit antwoord op konden geven."

Patryk

Na de reis van Oskar reisde de groep voor Patryk af om zijn vader en broers te ontmoeten.

Zijn moeder was op dat moment al overleden, dus de vragen die hij voor haar had, kon hij alleen aan haar naasten stellen.

Zijn broer vond hij via Facebook.

Hun gelijkenis liet geen enkele twijfel toe: het moest zijn broer zijn.

Matthijs

Daarna vond de regisseur uiteindelijk ook zijn biologische familie.

"Ik stond al in de keuken bij mijn biologische moeder toen mijn adoptieouders binnenkwamen. Daardoor kon ik zeggen: ‘Mam, dit is mijn moeder.’”

Juist dat loyaliteitsgevoel speelde jarenlang door zijn hoofd.

"Ik was altijd bang dat ik moest kiezen tussen mijn biologische moeder en mijn adoptiemoeder. Uiteindelijk ontdekte ik dat die gevoelens naast elkaar kunnen bestaan."

Tijdens zijn zoektocht gaf Matthijs de regie uit handen, zodat hij als personage voor de camera de reis zelf kon ervaren.

Cameraman Niels en geluidsman Casper Vlek filmden het proces samen.

Nieuwe fase

Inmiddels ligt het filmen achter hem en begint een nieuwe fase. De montage.

Daar kijkt hij misschien nog wel het meest naar uit.

“Ik heb er altijd al als filmmaker naar gekeken, alleen mijn rol wordt in de montage eenduidiger. Omdat al het materiaal nu is vastgelegd, kan ik er met meer afstand en objectiviteit naar kijken. Nu begint het puzzelen: hoe bouw ik een spanningsboog op en verweef ik het archiefmateriaal met de drie gefilmde reizen tot één verhaal?”

Voor de film is een crowdfunding opgezet. Dat budget geeft Matthijs tijd om de documentaire zorgvuldig af te werken. Doneren kan via de link: www.voordekunst.nl/projecten/21840-mijn-moeders-mo je-matki-1.

"Dit is de meest bijzondere documentaire die ik ooit zal maken. Niet omdat hij perfect moet zijn, maar omdat ik dit verhaal nooit meer opnieuw kan vertellen."