Tastbare herinneringen aan de Kerkbuurtschool in Oostzaan

Alle kinderen hadden in de eerste klas een leesplankje met losse, kartonnen lettertjes in een mooi, rood doosje. Aap, Noot, Mies. Je zocht de letters in het doosje en legde ze in de richel op het leesplankje, precies onder het afgebeelde woord. Zo leerde je vroeger lezen en spellen.

Er werd ook gespeeld met de kleurenblokkendoos. Nadat alle blokken door elkaar waren gehusseld, moesten de kinderen de gekleurde kubussen en driehoeken op kleur sorteren, om zo de doos weer compleet te maken. Voor de kleintjes was dat een heel geduldig en nauwkeurig werkje. Zo leerden ze kleuren en vormen herkennen en bij elkaar zoeken.

Schrijven met een griffel

Als de leitjes werden uitgedeeld, moest je daarop schrijven met een griffel. Dat was een rond staafje, dat leek op een dun potlood, maar het was gemaakt van zacht leisteen. Als je die griffel te hard over het leitje schraapte, hoorde je een ijselijk, scherp en piepend geluid waarvan je haren recht overeind kwamen. Dat was het vaste, favoriete grapje van de jongens om de hele klas op stelten te zetten.

Het vergeelde rapport uit de twintiger jaren van de vorige eeuw staat vol met strenge cijfers voor vakken als schrijven, rekenen en vaderlandse geschiedenis. Voor gedrag en vlijt werd ook een cijfer gegeven. Een zeven was ruim voldoende, maar een zes betekende met de hakken over de sloot. De handtekening van de ‘onderwijzer(es) der klasse’ kwam erop te staan en daarnaast moest je vader het rapport ondertekenen.

‘Hannes loopt op klompen’

Een boekje met twintig Nederlandse liedjes… ‘Word wakker, het zonnetje is al op’ en ‘Hannes loopt op klompen’, dat luidkeels in de klaslokalen werd gezongen.

Voor 5 mei werd het ‘Wilhelmus’ ingestudeerd en het beroemde vaderlandse lied ‘Mijn Nederland’, met de bekende beginregel ‘Waar de blanke top der duinen’. Alle scholen in het dorp moesten eraan meedoen en zongen deze traditionele liederen gezamenlijk op 5 mei op het Kerkplein. Hoe zal dat geklonken hebben, met al die hoge kinderstemmen? Het Wilhelmus zo’n statig en plechtig lied. Dat moet toch indrukwekkend geweest zijn en een loodzware klus voor de dirigent.

Gelukkig voor al die kinderen kwam ‘de blanke top der duinen’ er achteraan. Lekker zingen in een marstempo met het uitbundige ‘k Heb u lief, mijn Nederland’ als een oorverdovend eind.

‘Waar de blanke top der duinen

Schittert in de zonnegloed

En de Noordzee vriendelijk bruisend

Neêrlands smalle kust begroet

Juich ik aan het vlakke strand:(bis)

‘k Heb u lief, mijn Nederland! (bis)’

Handgeschreven gelukwensen

Een poëziealbum was een kostbaar bezit van een meisje op de lagere school. Het stond vol handgeschreven gelukwensen en wijze lessen van vriendinnetjes en familie, zorgvuldig versierd met prachtige, romantische plaatjes.

‘Het leven in’ was een handboekje voor leerlingen die de school verlieten. Met onder andere het goede advies voor de toekomst: ‘Lees veel boeken, zodat je veel woorden onder ogen krijgt en goed zult blijven schrijven’.

Het schrijven ging heel anders dan nu. In de vitrine ligt een schrift met ‘schoonschrift’, waarin alle letters schuin met krullen en in lussen staan. Woorden met lange klanken werden met dubbele klinkers geschreven. Boomen, booten en boogen.

Gat in de schoolbank voor het inktpotje

In de houten schoolbanken van toen zat een gat waar precies een inktpotje in paste. Daar werd de kroontjespen ingedoopt. Niet te diep. Dan kreeg je een ‘klodder’, een enorme inktvlek. Het schrijven ging met lange halen, op en neer. Na een paar woorden was de inkt op en moest je opnieuw dopen.

De oude, gebruikte schoolspullen, die herinneren aan alle scholen in Oostzaan, vertellen stuk voor stuk een verhaal over de klas van vroeger.

De lagere school uit het verleden was streng, de lessen waren klassikaal, maar de herinneringen zijn bovenal onvergetelijk.

Sonja Duba en Siem Meijn, Oudheidkamer Oostzaan.