PURMEREND – In deze rubriek gaan we terug in de tijd waarin Purmerend nog een marktstad was en het straatbeeld werd bepaald door paard en wagen, ouderwetse gevels en mensen in klederdracht. Wekelijks tonen we een oude foto van een markante plek in Purmerend en zetten die naast het huidige beeld van die locatie. We duiken kort in de geschiedenis, halen herinneringen op en laten zien hoe het stadje door de jaren heen is veranderd. Deze week: Plateelfabriek Brantjes.
Door: Naomi Fischer
De foto’s komen uit het rijke archief van de Vereniging Historisch Purmerend (VHP). De bijbehorende verhalen worden aangeleverd door vrijwilligers van de VHP.
Plateelfabriek Brantjes door de tijd
Aan het einde van de 19e eeuw speelde Purmerend korte tijd een verrassend grote rol in de Nederlandse aardewerkindustrie. De plateelfabriek van Brantjes was daarin een van de belangrijkste spelers.
Van traankokerij tot vuurvaste stenen
In 1886 kocht Nicolaas Brantjes, de oudste zoon van grondlegger Klaas Brantjes, de voormalige traankokerij van zijn vader. Hij startte hier met de productie van vuurvaste ovenstenen. Nog vóór de officiële opening van de fabriek overleed Nicolaas echter onverwacht.
Zijn weduwe, Clementine van Rijn, zette samen met haar zwager Jan Brantjes het bedrijf voort onder de naam Wed. N.S.A. Brantjes & Co.. Zelf verhuisde Clementine naar Haarlem, terwijl de dagelijkse leiding in handen kwam van Jacob Volkert Lankelma.
De overstap naar aardewerk
Onder leiding van Lankelma veranderde de steenfabriek in een aardewerkfabriek. Deze koerswijziging bleek een schot in de roos. Met Pieter en Egbert Estié aan het roer van de artistieke leiding groeide de fabriek uit tot een bloeiend bedrijf met een duidelijke eigen stijl. De ontwerpen waren vernieuwend en sloten aan bij internationale ontwikkelingen in de sierkeramiek. De fabriek verwierf hiermee niet alleen landelijke, maar ook internationale bekendheid.
Purmerend als centrum van sieraardewerk
Rond de eeuwwisseling ontwikkelde Purmerend zich kortstondig tot een centrum van fabrieksmatig vervaardigd sieraardewerk. Naast Brantjes waren ook de fabrieken van Haga, Vet en Huisenga actief. Samen boden zij werk aan tientallen ontwerpers, schilders en vormgevers. Deze concentratie van vakmanschap was uniek voor een relatief kleine stad als Purmerend en gaf de lokale economie en cultuur een sterke impuls.
De rol van de stadstekenschool
De bloeiperiode van het Purmerendse sieraardewerk was echter van korte duur. Een mogelijke verklaring ligt in de oprichting van de stadstekenschool. Hier kregen aankomende schilders vakonderwijs, waarna sommigen als leerling-schilder in de fabrieken gingen werken. Ook Jac. Jongert, later bekend als invloedrijk reclameontwerper, werkte in deze periode als schilder bij de fabriek van Brantjes, nog vóór zijn benoeming als docent aan de tekenschool.
Faïence de Purmerende: wereldwijde verspreiding
De siervoorwerpen uit Purmerend werden internationaal verkocht onder de namen Faïence de Purmerende en Faïence artistique. Ze vonden hun weg naar verzamelaars en liefhebbers over de hele wereld en droegen bij aan de reputatie van Nederland op het gebied van keramische kunstnijverheid.
Erfgoed van de Plateelfabriek Brantjes
Vandaag de dag is het erfgoed van de Plateelfabriek Brantjes nog altijd te bewonderen. Het Purmerends Museum bezit een indrukwekkende collectie sieraardewerk uit deze periode, die een levendig beeld geeft van de creativiteit en ambitie van de fabriek.
Vereniging Historisch Purmerend
De Vereniging Historisch Purmerend (VHP) zet zich sinds 1971 in om de rijke geschiedenis van Purmerend levend te houden. Met een uitgebreide collectie foto’s, kaarten, objecten en een eigen magazine brengt de vereniging het verleden in beeld én verhaal. Elk jaar worden lezingen, presentaties en stadswandelingen georganiseerd voor een breed publiek. Zo blijft het verhaal van Purmerend generatie op generatie bewaard.
Nieuwsgierig geworden kijk dan op de website van de Vereniging Historisch Purmerend of wordt meteen lid via deze link.
Dit bericht is ook gedeeld via ons WhatsApp-kanaal van Purmerend. Ook razendsnel het laatste nieuws in je app? Volg het Rodi-kanaal nu (anoniem) via deze link.
