PURMEREND – In deze rubriek gaan we terug in de tijd waarin Purmerend nog een marktstad was en het straatbeeld werd bepaald door paard en wagen, ouderwetse gevels en mensen in klederdracht. Wekelijks tonen we een oude foto van een markante plek in Purmerend en zetten die naast het huidige beeld van die locatie. We duiken kort in de geschiedenis, halen herinneringen op en laten zien hoe het stadje door de jaren heen is veranderd. Deze week: gebouw Vooruit.
Door: Naomi Fischer
De foto’s komen uit het rijke archief van de Vereniging Historisch Purmerend (VHP). De bijbehorende verhalen worden aangeleverd door vrijwilligers van de VHP.
Vooruit door de tijd
Het gebouw Vooruit is een markant voorbeeld van vroeg-twintigste-eeuwse architectuur waarin sociale idealen en vormgeving samenkomen. Het gebouw is onlosmakelijk verbonden met de architect Jacob Oud en met de socialistische beweging die in die periode sterk in opkomst was.
De broers Oud: politiek en architectuur
De een werd wel het geweten van het parlement genoemd, de ander dat van de architectuur. De eerste was Pieter Oud, de oudere broer van de architect, die een succesvolle politieke loopbaan had en onder meer minister en burgemeester van Rotterdam was. De tweede was Jacob Oud, roepnaam Ko, die uitgroeide tot een van de belangrijkste vernieuwers van de moderne architectuur in Nederland.
Na zijn jaren in Purmerend timmerde Jacob Oud internationaal aan de weg. Hij werd later een van de boegbeelden van het Nieuwe Bouwen, maar zijn vroege werk laat zien hoe sterk hij was geworteld in sociale en maatschappelijke vraagstukken.
Jacob Oud en de sociale woningbouw
Ouds meest creatieve periode lag in de jaren twintig, toen hij in dienst was van de Rotterdamse Woningdienst. In deze functie ontwierp hij betaalbare, maar kwalitatief hoogwaardige arbeiderswoningen. Zijn woningcomplex in de Kiefhoek geldt als een mijlpaal in de sociale woningbouw en was in zijn tijd ronduit revolutionair.
Hoewel bepaalde voorzieningen, zoals een doorgeefkast en een aparte doucheruimte, vanwege bezuinigingen niet werden gerealiseerd, bleven de woningen getuigen van een vooruitstrevende visie op licht, lucht en leefbaarheid.
Opleiding en vroege carrière van de architect
Jacob Oud leerde het vak als stagiair bij gerenommeerde architecten zoals J. Faber en Jan Stuyt. Deze leerperiode legde een solide basis voor zijn latere werk. Zijn eerste zelfstandige opdracht was het ontwerp van een woning aan het Venediën voor zijn tante, een project waarin al voorzichtig zijn eigen stijl herkenbaar werd.
De bouw van het gebouw Vooruit in 1912
In 1912 kreeg Oud de opdracht voor de bouw van het gebouw Vooruit, dat vier arbeiderswoningen en een verenigingsruimte omvatte. Het gebouw valt op door zijn expressieve vormgeving. De schoorstenen zijn uitgewerkt als kleine torentjes en geven het pand een bijna monumentaal karakter. Ook het patroon en ritme van de ramen dragen bij aan de bijzondere uitstraling.
In de verenigingszaal bracht de kunstenaar Jac Jongert muurschilderingen aan, waarmee kunst een integraal onderdeel werd van het gebouw en zijn sociale functie.
Het gebouw Vooruit als centrum van sociale bewegingen
Het gebouw Vooruit speelde een belangrijke rol in het sociale en politieke leven van de omgeving. Zanggroepen van de SDAP repeteerden er en in de jaren twintig werden er protestacties voorbereid. Het pand fungeerde daarmee niet alleen als woongebouw, maar ook als ontmoetingsplek en broedplaats voor maatschappelijke betrokkenheid.
Later kreeg het gebouw een meer algemene functie als buurthuis, waarbij het zijn verbindende rol in de wijk behield.
Huidige functie en bouwkundige staat
Tegenwoordig zijn in het gebouw Vooruit drie appartementen ondergebracht. Ondanks aanpassingen in de loop der tijd is het karakter van het gebouw goed herkenbaar gebleven. Recent geconstateerde verzakkingen wijzen echter op een verzwakte fundering. Om verdere schade te voorkomen moest het gebouw worden gestut, wat het belang onderstreept van zorgvuldig onderhoud en behoud van dit architectonisch en historisch waardevol pand.
Vereniging Historisch Purmerend
De Vereniging Historisch Purmerend (VHP) zet zich sinds 1971 in om de rijke geschiedenis van Purmerend levend te houden. Met een uitgebreide collectie foto’s, kaarten, objecten en een eigen magazine brengt de vereniging het verleden in beeld én verhaal. Elk jaar worden lezingen, presentaties en stadswandelingen georganiseerd voor een breed publiek. Zo blijft het verhaal van Purmerend generatie op generatie bewaard.
Nieuwsgierig geworden kijk dan op de website van de Vereniging Historisch Purmerend of wordt meteen lid via deze link.
Dit bericht is ook gedeeld via ons WhatsApp-kanaal van Purmerend. Ook razendsnel het laatste nieuws in je app? Volg het Rodi-kanaal nu (anoniem) via deze link.
Meer nieuws uit Purmerend?
Ontvang de laatste updates per mail — schrijf je hier in!
Heb je ook een nieuwtje? — Tip hier onze redactie