IJzertekort bij vrouwen: ‘Laat je niet zomaar wegsturen bij de huisarts’
Hoofdpijn, vergeetachtigheid, haaruitval en rusteloze benen: uit onderzoek blijkt dat 30 tot 40 procent van de vruchtbare vrouwen ijzertekort heeft. Bij een bloedonderzoek wordt dit tekort echter lang niet altijd vastgesteld. Hemoglobine (Hb) wordt namelijk standaard gecontroleerd, maar dat geldt niet voor de ferritinewaarde (ijzervoorraad van het lichaam, red.). Dit kan ertoe leiden dat een patiënt met ijzertekort naar huis wordt gestuurd, zo vertelt internist Hilde Roijen. “Huisartsen die de ferritinewaarde wél laten controleren, moeten er rekening mee houden dat de huidige normaalwaarde achterhaald is.”
Door Rosalie Buding
Hilde Roijen werkt bij ziekenhuis Isala. Ze schrijft regelmatig voor Prisma, een platform waarop huisartsen vragen kunnen stellen aan medisch specialisten. “Ik kreeg vaak berichten van huisartsen die worstelden met de hoeveelheid vruchtbare vrouwen in hun praktijk met vermoeidheidsklachten”, vertelt ze. In de huidige richtlijn voor huisartsen wordt de ferritinewaarde niet standaard meegenomen bij een bloedonderzoek. Roijen: “Het gevolg daarvan is dat als de Hb-waarde in orde is, er geen ijzertekort geconstateerd kan worden.”
Boerenverstand
Om huisartsen hierin te begeleiden, publiceerde Roijen een artikel op Prisma én nam ze een podcast over het vraagstuk op, waarin ze ervoor pleit om de ferritinewaarde los van de Hb-waarde te beoordelen. “Dit wordt ondersteund door Europese en Amerikaanse hematologen. De inzichten zijn inmiddels veranderd, maar het kan jaren duren voordat de richtlijn wordt aangepast. Terwijl dit een kwestie is van je boerenverstand gebruiken.”
Sindsdien merkt ze dat steeds meer huisartsen de ferritinewaarde meenemen bij bloedonderzoek. Maar: dit gebeurt nog niet overal. Daarnaast zijn de huidige normaalwaarden voor vrouwen achterhaald, zo vertelt de internist. “De ondergrens van 15 is veel te laag. Ook dat leidt ertoe dat vrouwen met ijzergebrek niet erkend worden in hun klachten.” Ziekenhuis Isala, waar Roijen werkt, was daarin vooruitstrevend en besloot de ondergrens te verhogen van 15 naar 30. “Daardoor wordt er veel vaker ijzergebrek vastgesteld.”
Vage klachten
IJzertekort (wanneer de Hb-waarde te laag is, heeft iemand bloedarmoede, red.) staat vooral bekend om vermoeidheid, maar er zijn meer klachten. Roijen: “De meest gehoorde klacht bij vrouwen is dat zij zich na een goede nachtrust weliswaar fit voelen, maar hun ‘accu’ snel leeg is zodra ze wat ondernemen. Denk aan hardlopen of de trap op en af gaan. Daarnaast zijn hersenmist, haaruitval, een jeukende huid, hoofdpijn en rusteloze benen belangrijke signalen.”
Er is weerstand tegen vrouwen die klagen over moeheid
Roijen merkt dat er vanuit de medische wereld soms weerstand is tegen vrouwen die klagen over moeheid. “Het komt er dan op neer dat je ‘niet te veel moet willen’. Een gezin, leuke baan en sociaal leven: natúúrlijk ben je dan moe. Dat is de gedachte. Maar daar ben ik het niet mee eens.”
Om ijzertekort voor vrouwen begrijpelijk te maken, maakt Roijen de eenvoudige vergelijking met financiën. Ze vertelt: “De Hb-waarde van je bloed (Hemoglobine is het belangrijkste bestanddeel voor ijzer, red.) is het geld in je portemonnee. Het ferritinegehalte is de hoeveelheid geld op de bank. Je kunt dus voldoende geld in je portemonnee hebben, maar je bankrekening kan helemaal leeg zijn.”
Een voorbeeld. “Bij een ferritinegehalte dat onder de 30 zit, is je bankrekening leeg. Kijk vervolgens naar je Hb-waarde. Als dit onder de 7,4 zit, dan heb je zeker 1400 milligram ijzertekort. Je moet dan bijna een jaar ijzersupplementen slikken om dat tekort op te lossen. Bovendien: pas als het geld in je portemonnee op orde is, wordt je bankrekening aangevuld. Een ijzerkuur van drie maanden heeft dus weinig effect.”
Vrouwen verliezen tegenwoordig gemiddeld zestien liter bloed in hun vruchtbare jaren.
Normaalwaarde
Recent onderzoek in vakblad Nature ondersteunt het standpunt van Roijen dat elk mens een unieke normaalwaarde (Hb-setpoint, red.) heeft. Hoeveel ijzer iemand nodig heeft, wordt beïnvloed door verschillende factoren. Roijen: “Ten eerste nemen we maar 10 procent van het ijzer op dat in ons voedsel zit. Welke voeding je eet, speelt ook een rol. Vegetariërs hebben sneller een tekort en mensen met een glutenintolerantie kunnen ijzer slecht opnemen. Daarnaast verliezen vrouwen tegenwoordig gemiddeld zestien liter bloed in hun vruchtbare jaren. Dat is een verdubbeling ten opzichte van twee generaties geleden. De reden hiervoor is dat vrouwen vroeger meer kinderen kregen én langer borstvoeding gaven, wat ijzerverlies beperkte, doordat de menstruatie uitbleef.”
De vervolgstappen
Het is controversieel, meent Roijen, maar uiteindelijk zou een ijzerinfuus voor veel vrouwen de oplossing kunnen zijn. “Er moet eerst meer onderzoek naar komen”, vertelt ze. “Maar het zou wel heel kosteneffectief zijn. Waar vrouwen normaal een jaar ijzertabletten moeten slikken, kunnen ze hun ijzervoorraad met een infuus binnen een dag op peil krijgen.
We nemen maar 10 procent van het ijzer in onze voeding op
De kritiek hierop is dat het bakken met geld kost. Maar ik heb duizenden vrouwen gezien die dag in, dag uit vermoeid op de bank zitten. Dát is ook heel duur. Nog afgezien van het feit dat ik vind dat vrouwen hun volle potentieel moeten kunnen benutten.” De internist pleit voor een bevolkingsonderzoek waarbij alle vrouwen getest worden op ijzertekort. Die plannen kunnen werkelijkheid worden, want het Isala heeft samen met het Radboud UMC en Maastricht UMC+ een subsidieaanvraag gedaan.
‘Woman on a mission’
Roijen: “Het zou fantastisch zijn als dit lukt, want het probleem moet écht worden opgelost. Niet alleen door een bevolkingsonderzoek, maar ook door awareness te creëren bij vrouwen. Ja, ik ben a woman on a mission. Het is belangrijk dat vrouwen écht voor zichzelf gaan staan. Menstrueer je en herken je de klachten? Dan heb je ijzergebrek - tot het tegendeel is bewezen. Laat je dus niet zomaar wegsturen bij de huisarts.”
