Frankelandsekerk was beter geweest als basiliek Liduina

Door Kor Kegel

In het collectieve geheugen van de Schiedammers stáát de kerk er nog. Het was een van de mooiste monumentale gebouwen van Schiedam, het stadsbeeld beheersend. Wie je van de oudere generaties ook spreekt, steevast is de reactie: “Ónvoorstelbaar dat een zo mooie kerk is afgebroken!”

Een ‘betonbunker’ staat er nu voor in de plaats. Dat is het appartementencomplex Over de Vesten. Die flat mocht qua hoogte van de andere bebouwing aan de Nieuwe Haven afwijken, omdat de kerktoren ook hoog was geweest…

Het is 1968, 1969. De kerk werd te duur in onderhoud. “Wég met die roomse heisa en prullaria!”, was het motto. Oer-Schiedammers dragen de herinnering tot op de dag van vandaag met zich mee. Oud-Schiedammer Jurriaan Meijer, diaken te Hilversum: “Het is vreselijk wat is gebeurd. Het is niet meer terug te draaien. Deze kerk had natuurlijk dé basiliek voor de heilige Liduina moeten worden.”

In 1897 bracht de Franse schrijver Joris-Karl Huysmans een bezoek aan Schiedam, op zoek naar de sporen van (in zijn taal) Sainte Lydwine. Het bracht Liduina-kenner en -verzamelaar Roger Pluijm uit Schiedam op het idee ‘eene beschrijvinge’ van de kerk op te stellen, hoe bezoekers – gelijk Huysmans – werden overweldigd door ‘haare schoonheid’.

“In den hektiek der nijveren industriestad Schiedam werden wij aangenaam verrast bij het betreeden eener kerk toegewijd aan Sinte Lydwina. Machtig en hoog rijst het gotieken middenschip op, gevormd door bundel-pijlers en stukadoor-gewelven, met als bekrooning de 10 kleurrijke geschilderde glasramen der stadsheilige, vervaardigd door den plaatselijken glazeniers Henderickx. Langs den statigen witten hoog-opgaanden wanden bevinden zich de 14 groote kruiswegstatieën van den Italiaanschen kerkschilder Joannes Canta.”

“Als ware dit niet genoeg, betraden wij den zijkapel, gewijd aan den heilige. 8 statieën haarer leven zijn hier uitgebeeld door den Helderschen kerkschilder Jan Dunselman. Hoog op het altaar prijkt fier haare beeltenis, alsmede het gouden reliekschrijn der Schiedamschen lijderes. Onder den altaartafel zien wij eenen reliëf: de heilige liggende op haare sponde, door den Haarlemschen meester Stracké. 2 groote retabel-schilderingen verbeelden den heilig-verklaring van de Maagd van Schiedam te Rome; en eenen zegevierenden Lydwina die haare vaderstad beschermt. Het schip der kerk wordt overspannen door eenen gotieken triomph-balk, met den Latijnschen tekst: » Ego si • exaltatus fuero a terra • omnia traham ad Me ipsem « Joann. 12:32. Diep onder den indruk verlieten wij deze majesteitelijke kerk die met haare ontzagwekkend silhouet en triomphantelijken toren welke zich 65 meter in het luchtruim verheft, niet naliet eenen grooten indruk achter te laten.”