Reconstructie: massale vissterfte door leidingbreuk in regio Waterland
WATERLAND - Wat begon als een melding van water over straat, groeide uit tot een van de grootste watervervuilingsincidenten van de afgelopen jaren. Een breuk in een persleiding zorgde voor tienduizenden kubieke meter afvalwater in de natuur. Het gevolg: een scherpe daling van het zuurstofgehalte, massale vissterfte en een dringende waarschuwing om geen gebruik te maken van het oppervlaktewater. Rodi Media maakt een reconstructie.
Door Wesley Dekker
Buiten is het donker. Over straat gutst het water. De hulpdiensten rukken deze nacht van zaterdag 29 op zondag 30 augustus groots uit naar Schellingwoude. Ook een Officier van Dienst komt ter plaatse. Het is deze leidinggevende functionaris die de lekkende persleiding ontdekt, rond 02:30 uur.
Binnen enkele uren worden rioolgemalen uitgeschakeld en afsluiters handmatig dichtgedraaid. Pas tegen de ochtend wordt de toevoer gestopt. Dan is het afvalwater al onderweg, via Zunderdorp en Ransdorp richting Waterland.
Omvang en vervuiling groter
Aanvankelijk verwachtte Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK) herstel binnen twee à drie dagen. Daar kwam het waterschap al snel op terug. “Die inschatting had betrekking op de verwachte afvoer van vervuild water uit delen van het watersysteem. Het ging niet over het herstel van de persleiding zelf. Later bleek bovendien dat zowel de omvang van de vervuiling als het getroffen gebied groter waren dan aanvankelijk werd aangenomen.”
De eerste echte signalen komen niet van meetapparatuur, maar van bewoners. Het water is troebel, verkleurd, stil.
Dode vissen
De grootte van het getroffen gebied werd namelijk duidelijk door meldingen van dode vissen en verschillende metingen. Begin september werd gestart met het weghalen van de vissen. “Achteraf bezien had het ruimen van de dode vissen eerder kunnen worden opgepakt”, erkent het waterschap. Regenval leek het afvalwater te verdunnen, maar dat bleek een misrekening. Het zuurstofgehalte was al te ver gedaald. “Later bleek de omvang van de vervuiling groter dan gedacht. Dit punt wordt meegenomen in de evaluatie.”
Herstel
Metingen laten inmiddels een voorzichtige verbetering zien. "De zuurstofwaarden herstellen zich en er zijn geen nieuwe meldingen meer ontvangen van dode vissen of vissen in nood", benadrukt HHNK. "Ook de zichtbare gevolgen van de vervuiling nemen af. Op veel locaties trekken verkleuringen van het water en andere vervuilingssporen geleidelijk weg."
Gevaar
Toch is het gevaar nog niet geweken. Volgens HHNK verloopt het herstel niet overal in hetzelfde tempo. "Door verschillen in doorstroming en de inrichting van het watersysteem kunnen lokale verschillen in waterkwaliteit blijven bestaan. Daarom wordt de situatie per locatie beoordeeld."
Vragen
Tijdens een bewonersbijeenkomst informeerden betrokkenen de omwonenden over de situatie. Er zijn vooral veel vragen. Hoe kan een leiding zo onverwacht falen? Had het lek eerder ontdekt kunnen worden? En hoe kwetsbaar is het watersysteem eigenlijk? De oorzaak van het lek is vooralsnog niet duidelijk. Waternet onderzoekt of de leiding sneller afgesloten had kunnen worden en welke lessen voor de toekomst kunnen worden getrokken.
Meer dan een technisch defect
De breuk legt meer bloot dan een technisch defect. Het toont opnieuw hoe afhankelijk het veenweidelandschap is van het watersysteem. “We willen extern onderzoek laten doen naar de manier waarop Waternet en HHNK zijn omgegaan met de leidingbreuk. Dat onderzoek wordt opgestart als we de fase van het treffen van maatregelen en herstel achter de rug hebben. Naar verwachting is dat in november.”
Het dringende advies luidt voorlopig: maak geen gebruik van het oppervlaktewater in dit gebied.
Meer nieuws uit Waterland?
Ontvang de laatste updates per mail — schrijf je hier in!
Heb je ook een nieuwtje? — Tip hier onze redactie